Pomagała Polakom podczas wojny. Jej warszawskie nieruchomości znacjonalizowano.
7 października odsłonięcie tablicy Luciany Frassati-Gawrońskiej
Podczas II wojny światowej siedem razy przyjeżdżała do okupowanej Polski jako emisariuszka Rządu RP na uchodźstwie. Przewoziła korespondencję i pieniądze dla polskiego podziemia, pomagała Polakom i interweniowała w sprawie profesorów aresztowanych podczas Sonderaktion Krakau. Po wojnie należące do Luciany Frassati-Gawrońskiej warszawskie nieruchomości zostały znacjonalizowane. 7 października przy Nowym Świecie 25 zostanie odsłonięta poświęcona jej tablica. Uroczystość odbędzie się dokładnie w rocznicę jej śmierci.
Uroczystość rozpocznie się 7 października o godz. 12.00 przy ul. Nowy Świat 25 w Warszawie. Wezmą w niej udział m.in. Luca Franchetti Pardo, ambasador Republiki Włoskiej w Polsce, abp Antonio Guido Filipazzi, nuncjusz apostolski w Polsce oraz przedstawiciele rodziny Gawrońskich. Tablicę odsłonią ambasador i członkowie rodziny, a jej poświęcenia dokona nuncjusz apostolski. Następnie spotkanie będzie kontynuowane w Klubie Niebo, w dawnym Pasażu Italia. Wśród zaplanowanych wystąpień jest także wystąpienie Marcina Święcickiego, byłego prezydenta Warszawy.
Siedem podróży do okupowanej Polski
Luciana Frassati urodziła się w 1902 r. w Piemoncie. Jej ojciec Alfredo Frassati był wydawcą, politykiem i dyplomatą, przez wiele lat związanym z dziennikiem „La Stampa”. W 1925 r. Luciana poślubiła Jana Gawrońskiego, polskiego dyplomatę. Rok później została właścicielką nieruchomości przy Nowym Świecie 23/25.
Po wybuchu II wojny światowej zaangażowała się w pomoc Polakom. Jako emisariuszka Rządu RP na uchodźstwie siedmiokrotnie przyjeżdżała do okupowanego kraju. Przewoziła korespondencję, informacje oraz środki finansowe przeznaczone dla polskiego podziemia. Pomogła również wydostać z okupowanej Polski Helenę Sikorską, żonę gen. Władysława Sikorskiego.
Interweniowała także u Benito Mussoliniego w sprawie polskich naukowców aresztowanych przez Niemców podczas Sonderaktion Krakau. Źródła dotyczące tej sprawy potwierdzają, że przekazała Mussoliniemu apel dotyczący uwięzionych profesorów; interwencje włoskie były jednym z elementów międzynarodowych zabiegów o ich uwolnienie.
Za działalność na rzecz Polski podczas wojny Luciana Frassati-Gawrońska została w 1993 r. odznaczona Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej. Zmarła 7 października 2007 r. w Pollone.
Sto lat przy Nowym Świecie
W maju 1926 r. Luciana Frassati-Gawrońska została właścicielką nieruchomości przy Nowym Świecie 23/25. Z czasem powstało tam Caffè Italia, a pod koniec lat 20. rozpoczęła się rozbudowa kompleksu i budowa Pasażu Italia.
W okresie międzywojennym w pasażu działały sklepy, kawiarnia, kino Studio oraz dancing Bodega. Był to jeden z rozpoznawalnych adresów przedwojennego Nowego Światu.
Kamienice przy Nowym Świecie 23 i 25 zostały zniszczone w 1944 r., natomiast znajdujący się w głębi posesji budynek Pasażu Italia przetrwał wojnę. Po jej zakończeniu warszawskie nieruchomości Luciany Frassati-Gawrońskiej zostały przejęte na podstawie dekretu Bieruta.
Od powojennej nacjonalizacji do dzisiejszego postępowania
Po 1989 r. Luciana Frassati-Gawrońska i jej córka Wanda rozpoczęły starania o odzyskanie rodzinnego majątku. Część nieruchomości została zwrócona, jednak sprawy dotyczące kompleksu przy Nowym Świecie nie zostały ostatecznie zamknięte.
Obecnie Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich prowadzi postępowanie dotyczące nieruchomości przy Nowym Świecie 23. Postępowanie zostało wszczęte w 2025 r. 16 września 2026 r. Komisja poinformowała, że ze względu na skomplikowany charakter sprawy, obszerny materiał dowodowy i konieczność zapewnienia stronom udziału w postępowaniu termin jej załatwienia został przedłużony do 16 listopada 2026 r.
Fundacja Frassati wskazuje na ryzyko ponownej utraty części odzyskanego majątku oraz na wpływ przedłużającej się niepewności prawnej na możliwość rewitalizacji Pasażu Italia. Kwestia powojennego przejęcia nieruchomości, wieloletnich starań o ich odzyskanie oraz obecnych postępowań będzie jednym z tematów spotkania towarzyszącego odsłonięciu tablicy.
Uroczystość 7 października połączy więc dwa wątki związane z tym samym adresem: historię Luciany Frassati-Gawrońskiej i jej działalności na rzecz Polski oraz powojenne i współczesne losy nieruchomości należących do jej rodziny.
7 października 2026 r., godz. 12.00
Nowy Świat 25, Warszawa
ali
