GAZZETTA ITALIA 92 (kwiecień – maj 2022)

Tekst

-

8 kwietnia 2022

W setną rocznicę urodzin Pasoliniego na okładce nowego numeru Gazzetta Italia portret jednego z najważniejszych włoskich intelektualistów XX wieku autorstwa utalentowanej artystki hiperrealistycznej Fedou. O Pasolinim opowie nam Anna Osmólska-Mętrak w wywiadzie “Pasoliniego życie po życiu”. Spośród wielu artykułów w tym wiosennym numerze Gazzetta Italia szczególnie polecamy Wam spacer po Bergamo z ambasadorem Włoch w Polsce, Aldo Amatim i ponowne odkrycie wartości muzyki w naszym życiu w rozmowie z Agatą Igras z Uniwersytetu Muzycznego w Warszawie. Dzięki nagraniom zrealizowanym przez młodych muzyków przeniesiemy się wspólnie do Rzymu, a o relacjach kulturowych między Polską a Włochami opowie nam pisarka Yvette Żółtowska-Darska. Zgłębimy także historię gdańskich bursztynów.

To tylko kilka z licznych tematów, które poruszamy w tym numerze. Nie zabraknie oczywiście naszych stałych rubryk, a w nich: historia Giny Lollobrigidy, “najpiękniejszej kobiety świata” i kolejny artykuł z serii poświęconej polskim występom na Festiwalu Filmowym w Wenecji; z kolei w rubryce etymologicznej porozmawiamy o pochodzeniu słów związanych ze zbliżającą się Wielkanocą

Nowy numer Gazzetta Italia czeka na Was w Empikach w całej Polsce i w księgarniach Italicus i Austeria w Krakowie. W razie pytań dzwońcie na nasz numer redakcyjny: 505 269 400. Miłej lektury!

Wyrazić nieprzetłumaczalne

Tekst

Aleksandra Leoncewicz

-

7 kwietnia 2022

0

Zainspirowana lekturą dość ciekawego artykułu przygotowanego przez włoskich tłumaczy na temat słów, które trudno przetłumaczyć na języki obce poopowiadam dziś o polskich i włoskich wyrażeniach, które nie znajdują swojego odpowiednika w drugim języku; lub można je przetłumaczyć, ale wersja w drugim języku jest może dłuższa, bardziej skomplikowana przez co nie brzmi dobrze i odpowiednio lekko.

Polskie wyrażenia:

OGARNIAĆ – to ciekawy czasownik, który po polsku ma wiele znaczeń, nie przypominających tego dosłownego. Przyjęło się używać go, kiedy chcemy powiedzieć, że ktoś sobie z czymś radzi, albo musi się czymś zająć. Po włosku takiego terminu nie ma, ale możemy to wyrazić za pomocą takich czasowników jak: cavarsela – radzić sobie, sistemare – układać, organizować.
MASAKRA – w dosłownym tłumaczeniu słownikowym po włosku il massacro. Po polsku jednak to słowo nabrało szerszego znaczenia, jest formą na określenie sytuacji trudnej, skomplikowanej, negatywnej. Nie za bardzo znajduję rzeczownik, którego można użyć w takim znaczeniu, można ewentualnie użyć przymiotnika, np. terribile – okropny, ale to jednak nie to samo.
KAPUŚNIAK, MŻAWKA, ULEWA, itp. – czyli wszelakie określenia różnej intensywności deszczu. Włochy to kraj zdecydowanie mniej deszczowy, a co za tym idzie brakuje takiego szerokiego wachlarza określeń. Oczywiście można powiedzieć piove – pada deszcz i piovviggina – kropi i piove a dirotto – leje i to raczej byłoby na tyle.
KATAR – słownik tłumaczy ten wyraz jako il catarro, ale tego wyrazu w języku potocznym się nie używa. Podczas gdy my często mówimy, że ktoś ma katar, Włosi od razu mówią o grypie l’influenza. A jeśli chodzi o katar alergiczny, używa się terminu la rinite allergica.

Włoskie wyrażenia:

FARE IL FILO to włoskie wyrażenie, które znakomicie by się tłumaczyło na polskie „zalecać się do kogoś”, ale jest ono odbierane już jako przestarzałe i nieużywane. Okazuje się, że we współczesnej polszczyźnie nie pojawiło się żadne nowe określenie. Młodzież w tym kontekście użyłaby czasownika „podbijać”. Nasuwa mi się dygresja, że polskie terminy związane z relacjami miłosnymi stały się dość agresywne. Po włosku wyrażenie oznacza prawdziwe zainteresowanie drugą osobą poprzedzające zakochanie, na które po włosku znowu można spotkać wiele określeń w zależności od intensywności i trwałości uczucia.
FARE 4 PASSI – dosł. zrobić 4 kroki, fare un giro – dosł. zrobić kółko. To przykłady wyrażeń oznaczających po włosku „spacer”, których można użyć zamiast rzeczownika una passeggiata lub zamiast wyrażenia fare una passeggiata – (dosł.) zrobić spacer.
CHE BELLO! Zawsze podkreślam, że jest to wyrażenie, które niekoniecznie wyraża ocenę estetyczną. Che bello można powiedzieć w reakcji na pozytywną wiadomość lub miłą sytuację, co czasem odpowiada polskiemu przymiotnikowi „fajny”. Przymiotnik bello – piękny, ładny, może też wzmacniać znaczeniowo coś, co wcale nie jest pozytywne. Możemy na przykład powiedzieć è un bel problema – dosłownie „to ładny problem”, w tym zdaniu po polsku zasugerowałabym tłumaczenie „niezły”, bo przecież nie „ładny” ani „piękny”.

***

Aleksandra Leoncewicz – lektorka języka włoskiego, tłumaczka, prowadzi własne studio językowe Pani Od Włoskiego.

Otwarcie spółki w Polsce

Tekst

Redazione On-line

-

1 kwietnia 2022

0

Polska gospodarka rozwija się stale od ponad 25 lat i jest jedną z najatrakcyjniejszych pod względem inwestycji gospodarek w Unii Europejskiej. Z tego powodu coraz więcej inwestorów zagranicznych decyduje się na rozpoczęcie działalności w Polsce.

Prognozowane tempo wzrostu w 2022 r. wynosi około 4,9%, a wśród krajów europejskich polska gospodarka jest z pewnością jednym z tych, które najszybciej otrząsnęły się z szoku wywołanego pandemią COVID-19.

Do najbardziej interesujących sektorów należą: energetyka, przemysł motoryzacyjny, sprzęt AGD, elektronika, przemysł lotniczy i kosmiczny, rolnictwo, przetwórstwo żywności, kosmetyki i sektor usług.

Przedsiębiorca chcący założyć firmę w Polsce ma do wyboru kilka opcji, zgodnych z typami firm oferowanymi w krajach Unii Europejskiej. Możliwe rozwiązania obejmują otwieranie oddziałów lub spółek zależnych albo zakładanie nowych podmiotów.

Najpopularniejszą formą spółki wybieraną przez inwestorów zagranicznych jest Sp. z o.o. (Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością). Ta forma spółki jest odpowiednikiem włoskiej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, choć występują w niej pewne różnice w zakresie odpowiedzialności członków zarządu. Minimalna kwota kapitału dla tego typu spółki jest niewielka, tj. 5 000 PLN. Podatek dochodowy od osób prawnych, CIT (Corporate Income Tax), w Polsce wynosi 19% jako stawka podstawowa, ale istnieje 9% stawka dla nowych firm i do 2.000.000 euro obrotu rocznie.

Bardziej ustrukturyzowane firmy mogą zdecydować się na założenie spółki akcyjnej (po polsku S.A.). Spółka akcyjna w Polsce ma minimalny kapitał w wysokości 100 000 PLN i zasadniczo podlega tym samym zasadom, co we Włoszech.

Każda działalność gospodarcza w Polsce podlega rejestracji w KRS – polskim rejestrze handlowym. Stawka podstawowa podatku VAT w Polsce wynosi 23%, jednak dla określonych kategorii produktów/usług obowiązują stawki 8% i 5%, z pewnymi zwolnieniami.

IC&Partners Poland pomoże Ci wybrać strukturę najbardziej odpowiednią dla Twojej firmy, przygotować umowę spółki i zarejestrować ją w KRS, otworzyć rachunek bankowy oraz zapewnić wsparcie we wszystkich kwestiach podatkowych i prawnych związanych z prowadzeniem działalności w Polsce, w tym w zakresie rekrutacji pracowników i zarządzania wynagrodzeniami.

Jeśli chcieliby Państwo przedyskutować z naszymi ekspertami wybór najbardziej odpowiedniej formy spółki dla Państwa działalności w Polsce, prosimy o kontakt:

IC&Partners Poland S.A.
Plac Powstańców Warszawy 2a
00-030 Warszawa
T +48 22 828 39 49
E info@icpartnerspoland.pl

Premio Strega – książkowe propozycje niedzielnych przyjaciół

Tekst

Marta Koral, Alessandro Bove

-

31 marca 2022

0

Kiedy biegam po mieście, załatwiając swoje codzienne sprawy, często zdarza mi się wstąpić po drodze do księgarni. Zazwyczaj wybór dobrej lektury nie sprawia mi większych kłopotów. Niekiedy kieruję się znanym lub zasłyszanym nazwiskiem autora, czasem zaś wpada mi w oko jakiś tytuł lub okładka zauważona na wystawie. Prawdę mówiąc, najczęściej mam wrażenie, że to nie ja szukam książek, ale to one same mnie znajdują, po prostu „trafiając” w moje ręce. Bywa jednak, że nie mam natchnienia i wtedy zdaję się na autorytet nagród literackich, które zawsze stanowią gwarancję dobrej lektury.

We Włoszech istnieje wiele konkursów literackich, które różnią się tematyką i metodą przyznawania nagród. Do najbardziej prestiżowych w świecie prozy należy Nagroda Strega (Premio Strega).

W powojennych Włoszech, kiedy wioski i miasta wciąż nosiły ślady doznanej przemocy, a znaczna część kraju leżała w gruzach, w roku 1947, w dobie odbudowy, pisarka Maria Bellonci i aktor Guido Alberti postanowili przywrócić kulturze tożsamość narodową i społeczną. Zdecydowali ufundować nagrodę literacką zwaną Premio Strega, od nazwy likieru, którego producentem i administratorem rodzinnej firmy był aktor Alberti. Pomysł zrodził się spontanicznie podczas spotkań, które odbywały się od roku 1944 w salonie literackim Marii Bellonci, zwanym „Niedzielni przyjaciele” („Amici della domenica”), założonym jeszcze podczas bombardowań i wojennego terroru.

Maria Bellonci tak wspomina ten okres: „Zimą lub wiosną 1944 roku zaczęli przychodzić przyjaciele, dziennikarze, pisarze, artyści, literaci, ludzie wszelkiej maści połączeni bolesną teraźniejszością i niepewnością o przyszłość. Po 4 czerwca, kiedy skończył się koszmar, przychodzili nadal, szukając poczucia jedności, by stawić czoła rozpaczy i rozproszeniu. My czerpiemy siłę z bycia razem. Mam nadzieję, że dla wszystkich będzie to żywe, miłe
wspomnienie.”

To był zalążek, który dał początek najważniejszej włoskiej instytucji literackiej, w której wzięli udział wybitni pisarze, tacy jak Ennio Flaiano, Elsa Morante, Natalia Ginzburg, Anna Maria Ortese, Maria Bellonci, Dacia Maraini, Margaret Mazzantini, Melania Gaia Mazzucco, Helena Janeczek, Umberto Eco, Sandro Veronesi i wielu innych.

Nie sposób wymienić wszystkich laureatów długiej historii Nagrody Strega, przyznawanej corocznie od 1947 roku.

Dodam, że nazwa instytucji, która wywodzi się od likieru Strega, wiąże się z wierzeniami ludowymi południowych Włoch, a dokładniej, odnosi się do postaci czarownicy – janary, jednej z wielu bohaterek tradycyjnych wiejskich opowieści z okolic Benevento, skąd pochodziła rodzina Bellonci.

Po dziś dzień czterystu jurorów zbiera się, zazwyczaj w czerwcu, aby wyłonić dwanaście prac, które zostaną dopuszczone do konkursu. Podczas pierwszej eliminacji zostaje wybranych pięć utworów, choć czasami konieczne jest wprowadzenie do finału szóstego tytułu ex aequo. Zwycięzca wyłaniany jest z roku na rok, zgodnie z tradycją, w pierwszy czwartek lipca. Po ostatecznym głosowaniu, w nimfeum rzymskiej Villa Giulia, odbywa się uroczysta ceremonia ogłoszenia laureata, transmitowana na żywo przez telewizję Rai.

Jurorzy, wybierani spośród kobiet i mężczyzn zasłużonych w różnych dziedzinach kultury i sztuki oraz laureatów Nagrody w poprzednich edycjach, do dziś nazywani są „Niedzielnymi przyjaciółmi”, tak jak grupa niezłomnych literatów, którzy dali początek tej wspaniałej instytucji. Od 2010 roku do ich grona dołączyli „najbardziej aktywni” czytelnicy, zgłaszani co roku przez niezależne księgarnie rozsiane po całych Włoszech, a od 2017 roku poszerzono je o kolejne 20 głosów oddawanych przez szkoły, uniwersytety i koła literackie oraz 200 głosów od naukowców, tłumaczy oraz intelektualistów włoskich i zagranicznych, typowanych przez 20 Włoskich Instytutów Kultury za granicą.

W skład komisji kwalifikacyjnej wchodzi zatem 660 obdarzonych wysokimi kompetencjami jurorów, którzy gwarantują rzetelność i odpowiedni poziom oceny stających do konkursu dzieł, w zakresie ich formy i treści.

Oczywiście każde dzieło poddane ocenie tak wykwalifikowanego jury może być uznane jedynie za arcydzieło wydawnicze, niezależnie od gatunku literackiego, jakim parają się autorzy.

Tak więc, w poszukiwaniu gwarancji dobrej lektury, warto rzucić okiem na listę laureatów ostatnich edycji Premio Strega i znaleźć coś dla siebie; miłośnikom sensacji i thrillerów polecam czarny kryminał z gotycką nutą „La ferocia” („Dzikość”) Nicoli Lagioia, laureata Nagrody Strega w roku 2015.

Zwycięzcą z roku 2016 jest Edoardo Albinati i jego „La scuola cattolica”. Odnajdujemy w niej obraz rzymskich wyższych sfer z lat siedemdziesiątych, umiejętnie szkicowany w opowiadaniach snutych przez poszczególnych bohaterów o niezliczonych przygodach, rzeczywistych i fikcyjnych, aż po słynną zbrodnię na Circeo.

Książka „Le otto montagne” („Osiem gór”) Paolo Cognettiego, laureatka Nagrody w roku 2017, spodoba się wszystkim mającym ochotę na pełną przygód podróż duchową w towarzystwie dwóch mężczyzn, których przyjaźń znacznie przewyższa zdobywane w ciszy i skupieniu, krok za krokiem, szczyty.

W roku 2018 Nagroda została przyznana pisarce Helenie Janeczek (wywiad z Heleną Janeczek znajdziecie tutaj). Jej powieść „La ragazza con la Leica” („Dziewczyna z Leicą”) ukazuje zderzenie młodzieńczych pasji ze światem, w którym głęboki kryzys gospodarczy i triumf faszyzmu nie są w stanie stłumić siły i odwagi żyjących wówczas ludzi, broniących wolności przekonań i działania, czasem płacących za te wartości własnym życiem.

Pozostając przy tematyce faszyzmu, polecam książkę laureata Nagrody Strega 2019, Antonia Scuratiego pt. “M. il figlio del secolo” („M. Syn Stulecia”). Ta bezprecedensowa powieść dokumentalna, oparta w całości na wiarygodnych źródłach, opisuje po mistrzowsku, bez sympatii politycznych czy ideologicznych, początki, dojście do władzy i upadek Mussoliniego, człowieka, który odegrał tak ogromną rolę w historii Włoch.

Ostatnim omawianym dziełem, nagrodzonym w roku 2020, jest “Il colibrì” Sandra Veronesi. To opowieść o przygodzie ludzkiego życia, doświadczanego we wszystkich skrajnościach – poprzez okrucieństwa i wielkie miłości, przeżywanego w poszukiwaniu własnej tożsamości, bez upadków w nicość; z akceptacją każdego wyzwania jako soli życia i osiągnięcie celu swej podróży w okresie kilkudziesięciu lat, rozpoczynającym się od bliżej nieokreślonego momentu na początku lat siedemdziesiątych i kończącym w nieznanej przyszłości, w której córka bohatera uosabia nową ludzkość.

Lektura każdego z tych dzieł może być nie tylko dobrym towarzystwem naszej codzienności i zapewnić chwilę relaksu z dobrą książką w ręku, ale także – dzięki treści utworów – pozostawić na lata w naszych sercach niezatarty ślad. Mówimy to z pełnym przekonaniem, a gwarancję prawdziwości takiego stwierdzenia daje jedno z najbardziej prestiżowych włoskich wyróżnień literackich: Premio Strega.

Włoskie inspiracje w Galeriaart.pl

Tekst

Barbara Czechmeszyńska-Skowron

-

28 marca 2022

0

Wojciech Tuleya, marszand, historyk sztuki, manager i właściciel warszawskiej galeriaart.pl, od niedawna z siedzibą w Elektrowni Powiśle. Współprowadzącym galerię jest Bogusław Deptuła, krytyk sztuki, kurator wystaw, wykładowca w warszawskiej ASP, były redaktor naczelny miesięcznika Art & Business.

Jak w epoce PRL-u został pan marszandem sztuki?

W.T.: W końcu lat 80. pracowałem w antykwariacie w Warszawie przy Mazowieckiej. Właściciel otworzył potem galerię i, ponieważ studiowałem historię sztuki, powierzył mi jej prowadzenie. Od tego czasu całe życie zajmuję się sztuką. Przyjaciele mówią, że galeria to mój świat i że tylko tu jestem naprawdę sobą.

Jak pozyskuje się artystów?

W.T.: W ostatnich latach coraz częściej przez internet. Do galerii zgłasza się mnóstwo artystów, a profesjonalizm marszanda polega na tym, że raz na jakiś czas intuicja podpowiada mu, że to jest artysta dla naszej galerii! Są wśród nich profesorzy i młodzi twórcy, bo stawiamy przede wszystkim na jakość i różnorodność oferty. Zawsze wykonujemy detektywistyczną pracę, żeby potwierdzić, czy dobrze oceniamy twórcę, bo kilka pierwszych obrazów to za mało. Potem organizujemy artyście wystawę, wprowadzamy go na naszą stronę internetową i zaczynamy prezentować klientom. To inwestycja czasu i pieniędzy, bo sama wystawa, nawet bez katalogu, kosztuje wiele tysięcy złotych: zdjęcia, teksty, tłumaczenia, webmaster. Ale w świecie marszandów jest ważne, by być pierwszym, który odkrył artystę, nawet jeśli po paru latach przeniesie się on do galerii lepiej dopasowanej profilem do jego twórczości. Mogę się pochwalić, że dla ostatnio pozyskanej malarki w ciągu 2 miesięcy działaliśmy na tyle skutecznie, iż z ostatniej wystawy sprzedało się 15 z 20 obrazów.

galeriaart.pl Elektrownia Powiśle, ul. Dobra 40

Jak przez 30 lat zmienili się klienci?

B.D./W.T.: Kiedy zaczynaliśmy sprzedawała się głównie grafika, której dziś nikt nie kupuje. Teraz w Polsce ludzie patrzą na sztukę przez pryzmat pieniędzy. To ich inwestycja, także w budowanie prestiżu. Szukając obrazu analizują nie tylko cenę, ale również to czy na nim zarobią i w jakim czasie. Czy nie padają ofiarą oszustwa. A nawet, jak zakup obrazu danego artysty ulokuje ich towarzysko. Są to na ogół osoby, które osiągnęły sukces i najczęściej urządzają drugi dom. W pierwszym, gdy byli na dorobku, nie było ani miejsca ani budżetu na sztukę, a dzisiaj na obrazy znanego artysty nie wahają się wydać kilkudziesięciu tysięcy, co jeszcze niedawno było nie do pomyślenia.

Wybierając artystów do galerii, kierujecie się zasadą nowoczesności i tradycji w sztuce.

B.D.: Obaj jesteśmy historykami sztuki, co tłumaczy naturalną skłonność do budowania kontekstów ze sztuką dawną. Obaj łatwo rozpoznajemy artystyczne fascynacje malarzy. Niektórzy z tych, z którymi współpracujemy sięgają do sztuki dawnej, analizują jej estetyczne rozwiązania, odnajdują inspirujące wątki i na nowo je interpretują.

Co konkretnie ich inspiruje?

B.D.: Myślę o włoskiej sztuce wczesnorenesansowej, oszczędnej, monumentalnej, niełatwej do naśladowania, o artystach jak Piero della Francesca. Wpływy takiego malarskiego traktowania pejzażu i figur widzę w sztuce Mikołaja Kasprzyka. Inny przykład to Łukasz Huculak. W czasie dłuższej podróży studyjnej po Italii zanurzył się we włoskiej sztuce wczesnorenesansowej i przedrenesansowej, np. Fra Angelico. Stąd kolorystyka i poetyka jego szaro-beżowo-różowych obrazów, rozpoznawalna estetyka wypłowiałego fresku, którego barwy trochę się utleniły i straciły intensywność. Stąd także nawiązanie do predelli, czyli dolnych malowideł ołtarzowych. Te sceny rodzajowe, obrazujące sytuacje z życia codziennego świętych, tak zafascynowały Łukasza, że stworzył szereg podłużnych kompozycji jako ich parafrazy. U progu kariery ogromny wpływ na Łukasza Huculaka wywarł Giorgio Morandi, dwudziestowieczny malarz włoski, „samotnik z Bolonii“, który pod wpływem Giorgia de Chirico zaczynał w estetyce surrealistycznej „pittura metafizyka“, a potem ewoluował w stronę intymnego realizmu. Łukasz zwiedził w Bolonii muzeum i pracownię Morandiego i zapożyczył tę atmosferę również do swojej twórczości. Jego wczesne martwe natury przedstawiają szare stoły, na których stoją butelki i inne banalne, proste przedmioty. Pod pędzlem Huculaka to wszystko staje się wybitnym tematem, intymnie i czule odtworzonym.

Krzysztof Kokoryn, Lista Dei Caffe, 2011

A od kogo czerpią inspirację malarki, które promujecie w galerii?

B.D.: Przykładem artystki o włoskich fascynacjach jest Katarzyna Jędrysik-Castellini, która z mężem Włochem przez pewien czas mieszkała w Italii, a tekst do jej wystawowego katalogu napisała Tessa Capponi Borawska, znana włoska arystokratka mieszkająca w Polsce. Malarstwo Kasi jest bardzo włoskie w swym charakterze i estetyce: malownicze pejzaże i postacie, martwe natury z owocami cytrusowymi. Po zwiedzeniu muzeum lalek, gdzieś na południu Włoch, w jej obrazach zagościły klimaty commedii dell’arte, Arlekiny, Pierroty, Pinokio. Jest też świetną portrecistką; swój małżeński portret namalowała oczywiscie z profilu – jak u Piera della Franceski w słynnym portrecie Federica da Montefeltro i jego żony Battisty Sforzy, czy innych obrazach z tamtego czasu, Botticellego, Lorenza Costy, Ghirlandaio.

Julia Medyńska, Taniec na jeziorem, 2020

Galeriaart.pl działa „…na przekór przekonaniu, że obraz jako medium się skończyło“.

B.D.: Śmierć malarstwa ogłaszano wielokrotnie. Już w XIX wieku uznano, że fotografia zastąpi malarstwo. Tymczasem artyści tacy jak Courbet czy Degas tworzyli w oparciu o estetykę fotografii. Kolejnym prawdziwym kryzysem była moda na sztukę konceptualną w latach 60. i 70., kiedy faktycznie malarstwo w głównym nurcie sztuki zeszło na boczny tor. Aktualnie obserwujemy jakieś malarskie szaleństwo, zwłaszcza młodego pokolenia. Oczywiście powstają animacje komputerowe, prace wideo, na tym polega różnorodność sztuki. Ale malarstwo ma znowu zdecydowaną przewagę nad innymi dziedzinami artystycznymi i doświadczamy z nim kolejnej fascynującej przygody.

Psychologia, Psychiatria, Psychoterapia

Tekst

Marcin Gawliński

-

27 marca 2022

0

Spośród tak wielu słów, od których pochodzą używane przez nas dzisiaj nazwy, niektóre są popularniejsze od innych. Są słowa, które do naszych języków dotarły w formie prawie niezmienionej, zachowując swoje znaczenie, a są też takie, dzięki którym powstało wiele nowych terminów. Słowo „ψυχή” (psyché) jest bezpośrednim przodkiem wielu słów, których używa się na co dzień, a także funkcjonuje jako podstawa dla tworzenia wielu neologizmów.

Psyche
Przede wszystkim należy omówić znaczenie słowa „ψυχή”, które w starożytnej grece oznaczało właśnie „psyche” (tak jak psychika), „umysł”, albo nawet „duszę”. Samo słowo pochodzi od czasownika „ψύχω” (psycho), które oznacza „dmuchać”. Dobrze znanym zjawiskiem w językach indoeuropejskich jest to, że często słowo określające duszę pochodzi od czasownika oznaczającego oddychanie. W grece starożytnej mamy także „πνεῦμα” (pneûma), które oznacza przede wszystkim powietrze, lecz także ducha, a które pochodzi od „πνέω” (pnéo), czyli „oddychać”. Inne przykłady to polski „duch” i „oddychać”, łaciński „spiritus” i „spiro” a także łaciński „animus”, który powiązany jest z „aniti” („oddychać” w sanskrycie). Tak czy inaczej, po włosku słowo „psiche” funkcjonuje jako synonim psychiki, opisując nasz stan duchowy. W języku polskim także istnieje słowo „psyche”, ale jest używane raczej rzadko i zazwyczaj w kontekście akademickim (choć jest to słowo o szlachetnej historii i być może warto byłoby wprowadzić je do naszego codziennego języka). Mówiąc o umyśle po polsku raczej używamy słowa psychika, które jest derywatem psyche. Istnieje również wariant tego słowa, czyli „psycha”, ale jest on z kolei bardzo kolokwialny.

Psychologia, psychiatria
Wraz ze słowem „psychika” często przychodzą nam do głowy dwie dyscypliny naukowe, których nazwy oparte są o to słowo. Są to „psychologia” i „psychiatria”. Czasem zdarza się zapomnieć, jaka jest różnica pomiędzy tymi dwoma dziedzinami, lecz z tym problemem pomogłaby nam znajomość etymologii. Główną różnicą jest to, że psycholog nie jest lekarzem, w przeciwieństwie do psychiatry. Jest to w rzeczy samej podkreślone przez etymologię tych dwóch słów. Oba terminy są złożone ze słowa „psyche”, które już zostało wyjaśnione, różni je druga część nazwy. W przypadku psychologii mamy przyrostek „-logia”, który pochodzi od starogreckiego „λόγος” (lógos), posiadającego wiele znaczeń, spośród których możemy wskazać przykładowo „słowo”, „rozważanie”, lub wyjaśnienie. Przyrostek ten jest używany we wszystkich terminach, które odnoszą się do jakiejś nauki, np. „archeologia” (nauka o rzeczach dawnych), zoologia (nauka o zwierzętach). Psychologia jest więc nauką o ludzkim umyśle. Psychiatria z kolei zajmuje się leczeniem wszelkich zaburzeń ludzkiego umysłu. Przyrostek „-iatria” pochodzi od starogreckiego „ἰατρεία” (iatreía), czyli „leczenie”, lub “opieka lekarska” („ἰατρός” (iatrós) oznacza „lekarz”). Psychiatra jest więc lekarzem, który zajmuje się leczeniem osób w kryzysie zaburzeń umysłowych.

Terapia, psychoterapia
Zarówno psycholog, jak i psychiatra mogą być także psychoterapeutami, a więc specjalistami, którzy poprzez psychoterapię leczą osoby w kryzysie zaburzeń umysłowych lub z doświadczeniem traumy. Czym jest terapia? Słowo to pochodzi od starogreckiego „θεραπεία” (therapeía), które wywodzi się od czasownika „θεραπεύω” (therapeúo). Czasownik ten oznaczał przede wszystkim „służyć”, także w kontekście religijnym. Inne znaczenia to „opiekować się czymś”, „uprawiać (np. rośliny)”, lecz także „leczyć”. W tym ostatnim znaczeniu słowo „θεραπεία”, czyli „leczenie”, zostało użyte do stworzenia słowa „psychoterapia”, a więc leczenie umysłu. Aby dostrzec różnicę pomiędzy psychoterapią a psychiatrią, pomocna będzie znajomość właśnie innych znaczeń „θεραπεία”. W takim kontekście terapia nie jest więc leczeniem szybkim, które może przynieść efekty już po krótkim czasie, a raczej procesem, który wymaga dłuższego czasu.

2022 rokiem Antonia Canovy

Tekst

dr hab. Joanna Kubicz

-

26 marca 2022

0

Kubicz_Canova_05 (Duży) — Gypsotheca canoviana, Possagno, fot. Ksenia Fedulova

W 2022 roku mija 200 lat od śmierci Antonia Canovy, niezwykłego artysty, który zostanie upamiętniony dzięki wielu inicjatywom we Włoszech i zagranicą. Gazzetta Italia uczestniczyła w tych obchodach, dedykując okładkę 90. numeru arcydziełu Canovy Miłość i Psyche, w interpretacji artystki Doroty Pietrzyk i proponując artykuł prof. Joanny Kubicz, prorektor Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie.

Jasne subtelne figury, zapisy postaci zatrzymanych w ruchu, w geście, które przywołują grecką stylistykę i tym samym emanują klasycznym pięknem oraz wysublimowaną doskonałością. Milczące posągi tworzone ręką wspaniałego rzeźbiarza, jednego z najwybitniejszych swoich czasów. Artysta niezwykle pracowity, samotnik urodzony w pięknym regionie Veneto, bogatym w różnorodność krajobrazu od wybrzeży Morza Adriatyckiego po widoki na wspaniałe Dolomity. Antonio Canova – mistrz dyskretnej elegancji, wychowany w rodzinie kamieniarzy, traktował z niezwykłym wyczuciem twardą materię marmuru, kreując z niego miękkie, plastyczne, prawie bezcielesne kształty. Jego misterne kompozycje o porcelanowej kruchości, dzięki często stosowanej technice polerowanego marmuru, ukazują mistrzostwo rzeźbiarskiego warsztatu połączone z doskonałą znajomością materii stosowanego tworzywa.

Antonio Canova (1757-1822), urodzony w Possagno to najwybitniejszy włoski rzeźbiarz okresu klasycyzmu. Tworzył najpierw w Wenecji, potem w Rzymie, gdzie osiadł na stałe. Podróżował do Wiednia i Paryża, studiował sztukę antyczną, w szczególności okresu hellenistycznego, z której czerpał inspirację do swoich dzieł. Tworzył grupy rzeźbiarskie i posągi głównie o tematyce mitologicznej, popiersia portretowe współczesnych osobistości w tym wykonywane dla rodów panujących, m.in. Habsburgów i Bonapartych oraz nagrobki. Był artystą wielowymiarowym, zajmował się także malarstwem i architekturą. Najważniejsze dzieła Canovy, które wpisały się na stałe w historię sztuki oraz wytyczyły kierunek dla kolejnych stuleci to z pewnością rzeźby Amor i Psyche (1787-1797, powstały trzy wersje), Perseusz z głową Meduzy (1801), Trzy Gracje (1812-1816), Napoleon jako Mars Pacyfikator (1806), Paolina Bonaparte Borghese jako Wenus Zwycięska (1804-1808) oraz nagrobki papieży Klemensa XIV (1783-1787) i Klemensa XIII (1783-1792).

W jego dorobku odnaleźć można również przedstawienia Napoleona I, które cieszyły się szczególną popularnością. Canova wykonał liczne wizerunki cesarza Francuzów, zarówno pełnopostaciowe, jak i w popiersiu. Większość z nich, tak jak monumentalne popiersie w kolekcji Ośrodka Kultury Europejskiej „Europeum” – oddział Muzeum Narodowego w Krakowie, miały upodabniać Napoleona do antycznych herosów. W polskich zbiorach znajdują się jeszcze dwa dzieła artysty: marmurowy posąg Książę Henryk Lubomirski jako Amor wykonany na zamówienie księżnej Elżbiety z Czartoryskich Lubomirskiej, obecnie w zbiorach pałacu w Łańcucie oraz przypisywany jego autorstwu nagrobek Antoniego Lanckorońskiego w kościele parafialnym w Wodzisławiu.

Rozmiłowany w sztuce antycznej Antonio Canova zasłynął przede wszystkim jako autor monumentalnych rzeźb, postacie w określonych pozach wyrażają poetyckie, eleganckie gesty, uosabiają melancholijne refleksje nad otoczeniem. Poprzez te wysublimowane układy i niepowtarzalną świetlistość uzyskaną odpowiednią obróbką marmuru, artysta osiąga unikatowy efekt doskonałości zarówno samego dzieła jak i bohaterów prezentowanych alegorii.

Starożytna mitologia w okresie klasycyzmu dawała wiele kreatywnych pomysłów wielkim artystom. Fabuły mitów można znaleźć w malarstwie, rzeźbie czy utworach literackich. Wielkie postacie sztuki przedstawiały bogów, bohaterów, różne wątki z mitów. Dlatego jako miłośnik antyku Canova wyjeżdża w 1781 roku do Rzymu, który w tamtych czasach stał się centrum odrodzenia czystej greckiej prostoty. Zamieszkał tam na stałe, jego rzymska pracownia przyciąga uczniów, naśladowców oraz europejską arystokrację. W tamtych czasach posiadanie najdrobniejszej, wyważonej w formie, klasycystycznej rzeźby artysty należało do prestiżu. Canova jako miłośnik antyku walczy o ochronę włoskich dzieł sztuki, inwestując w cenne zabytki i przekazując je do wielu muzeów. Osobiście nadzorował prace przy via Appia Antica, a fragmenty antycznych płaskorzeźb do dziś zdobią elewację jego domu w Rzymie.

Rzeźbiarski fenomen tego artysty najlepiej przedstawia jego kompozycja Amor i Psyche z 1797 roku, to alegoria opowieści Apulejusza (rzymski pisarz z II w. n.e.), w której nieśmiertelny Amor zrywa klątwę snu, jaką jego rozgniewana matka Wenus, nałożyła na ukochaną syna Psyche. Wspaniała kompozycja tej uchwyconej przez artystę chwili, podkreślona zostaje przez perfekcyjną technikę obróbki marmuru. Polerowany kamień nie jest tylko estetyczną błyszczącą powierzchnią, ale w rękach artysty staje się substancją, podkreślającą gładki, miękki modelunek bryły oraz płynność rytmów samej kompozycji.

Tempio Canoviano, Possagno, fot. Ksenia Fedulova

Ten nowy sposób traktowania formy rzeźbiarskiej, prezentujący powikłany układ ciał, który zmusza obserwatora do prześledzenia wielowymiarowych linii w całej kompozycji, to wstęp do tego, co możemy odnaleźć później w twórczości francuskiego rzeźbiarza Auguste Rodina (1840-1917), podejmującego między innymi ten sam motyw Kupidyn i Psyche (1905) i podkreślającego, że „Ciało zawsze wyraża ducha, którego skrywa”. Dlatego nowatorstwo twórczości Antonia Canovy nierozerwalnie powiązane jest z materią tworzywa.

Technikę i warsztat pracy Antonia Canovy najlepiej możemy poznać w jego rodzinnym mieście Possagno, gdzie po śmierci artysty powstała Gypsotheca canoviana – Museo Antonio Canova. To budynek, który jest największym monograficznym zbiorem odlewów gipsowych w Europie, mieści w sobie wszystkie dzieła sztuki odnalezione po śmierci artysty w jego rzymskim warsztacie. W miejscowości zachował się także, pochodzący z XVII wieku, dom rodzinny artysty z pracownią i biblioteką oraz usytuowane 342 metry nad poziomem morza Tempio Canoviano, jego dzieło architektury zaprojektowane w stylu klasycystycznym. To pięknie usytuowany obiekt wpisany w otaczający krajobraz, reprezentujący klasyczne dzieła architektury greckiej i rzymskiej. Od frontu budynek nawiązuje swoją formą architektoniczną do greckiego Partenonu, poprzez użycie na froncie portyku z podwójną kolumnadą ośmiu kolumn w porządku doryckim, zwieńczonego tympanonem. Natomiast druga połączona z nią bryła centralna obiektu, wpisana w okrąg, jest charakterystyczna dla rzymskiego Panteonu. Przykryta kopułą z oculusem, dominuje nad całym budynkiem, a we wnętrzu świątyni wytycza wszystkie kompozycyjne układy podziałów przestrzeni. W absydzie ołtarza głównego dominuje ołtarz Antonia Canovy poświęcony Złożeniu Chrystusa i Trójcy Świętej z inskrypcją: “In segno di attaccamento per la patria – Antonio Canova dipingeva – Possagno 1799. Świątynia była projektem, do którego artysta powracał wielokrotnie i tworzył go w latach 1804-1818 przy wsparciu Pietro Bosio i Luigiego Rossiniego. Prace nad świątynią, prawie w całości sfinansowane przez Canovę, rozpoczęto w 1819 roku i kontynuowano po jego śmierci.

Interno Tempio di Possagno, fot. Ksenia Fedulova

W twórczości Antonia Canovy emanuje dążenie do eleganckiej prostoty, perfekcyjnego opanowania stosowanych środków wyrazu oraz subtelnej i zwięzłej kompozycji. Podjęte przez artystę interpretacje, alegorie mitologicznych scen, dotykają sfery zarówno duchowej jak i zmysłowej, pozostawiając jednak pewne miejsce na zawieszenie konstruowanych emocji. Ulotność i delikatność, wrażenie płynnego przejścia z tworzywa dzieła do formy wytworzonej, są za każdym razem przeprowadzone w mistrzowski sposób. Perfekcyjne opanowanie technicznych aspektów pracy z kamieniem, którego granice wykorzystania zdają się dla Canovy stałym tematem badania, pozwalają mu na totalną dematerializację. Swobodnie używa gęstości, koloru oraz powierzchni marmuru, wykorzystując je w taki sposób, aby nadać specyficzną świetlistość swoim dziełom, wynosząc je na poziom idealności i dystansując się tym samym od doświadczania fizycznego.

Dawna i współczesna potrzeba dążenia do doskonałości, utożsamiana z wzorcem, po który każdy pragnie sięgnąć. Czy wykreowane ideały ciała, subtelne kształty wytworzone przez ulotne gesty ręką rzeźbiarza, mają unikatowy walor w zderzeniu ze współczesnym cyfrowym modelowaniem? Czy dawne wysiłki zmierzające do perfekcyjnej doskonałości, które również identyfikują nasze czasy, są w stanie obronić się w tym zetknięciu i zainteresować współczesnych odbiorców? Technologia czy trójwymiarowe skanowanie pozwalają obecnie odwzorować z niezwykłą cyfrową precyzją każdy milimetr dzieła. Piękno i sekret geniuszu artysty tkwi jednak w niepowtarzalności procesu tworzonego dzieła. Każda wytworzona przez niego kopia posiada ten indywidualny pierwiastek dzieła, a dzięki interpretacjom, powielanie staje się kolejnym aktem twórczym przybliżającym autora do doskonałości. Czy w takim razie technika i ludzkie możliwości są w stanie podążać za marzeniami?

Vino VIP-ów

Tekst

Andrea Lamponi

-

20 marca 2022

0

Wiele znanych osób, a wśród nich, aktorzy, piosenkarze, piłkarze, styliści, zdecydowało się zainwestować w sektor winiarski, próbując swoich sił (z sukcesami) w produkcji wina we Włoszech i na świecie. Jednym z prekursorów tego zamiłowania do wina był piosenkarz Sting, który kupił liczący trzysta hektarów majątek ziemski z willą i zalesionym wzgórzem w Figline Valdarno w Toskanii, tworząc znakomite miejsce pod uprawy ekologiczne i biodynamiczne. Jest to obszar rozciągający się między pagórkami, na których rosną winorośle, kilkanaście drzew oliwnych, znajdują się tu także pola zbóż, zagajniki i dwa jeziora.

Jak twierdzi piosenkarz: „Wino, tak jak piosenka, musi opowiadać pewną historię. I właśnie dlatego nazwy moich win to także tytuły moich największych przebojów”.

Wybór Bruna Vespy, ze względu na pochodzące stąd Primitivo i Negramaro, padł z kolei na Apulię, region pełen pięknych miejsc, które oczarowały dziennikarza i pisarza, a poznał je właśnie dzięki lokalnym winom. Jego winnica od początku działalności skupiała się na podniesieniu rangi najważniejszej z odmian regionalnych, Primitivo, poświęcając nieco mniej uwagi Negroamaro, drugiej znakomitej odmianie, wywodzącej się z regionu Salento i wytwarzanej na bazie zachwycającego smakiem różowego wina musującego.

Piosenkarka Gianna Nannini na nowo odkryła i wskrzesiła dawną rodzinną pasję na wzgórzach Sieny, gdzie dorastała. Wszystkie toskańskie wina jej produkcji posiadają oznaczenie IGT (regionalne oznaczenie geograficzne) i są wytwarzane na bazie odmiany Sangiovese.

W tym zestawieniu nie mogło oczywiście zabraknąć Al Bano, najbardziej włoskiego i najsławniejszego z włoskich piosenkarzy, którego przeboje wykonywane wraz z Rominą Power, towarzyszyły pokoleniom Włochów w kraju i na świecie i który wciąż rozpieszcza swoimi hitami „Don Carmelo”, „Felicità” i „Romina”. Wina marki Tenute Al Bano produkowane są w małym miasteczku Cellino San Marco, w sercu Salento.

Wracając do świata bluesa, popu i funky, przenosimy się do wytwórni win w Castelnuovo Magra w regionie Lunigiana (w prowincji La Spezia), gdzie znajdziemy wino sygnowane przez piosenkarza Zucchero Fornaciari. Są to wina pozyskiwane z rodzimych winorośli, produkowane i sprzedawane w ograniczonej ilości, oznaczone trzema rodzajami etykiet: czerwoną, białą i różową.

Słynny śpiewak operowy Andrea Bocelli jest także znanym producentem doskonałych win z miejscowości Lajatico, w samym sercu Val d’Era, w prowincji Pizy, spośród których siedem posiada oznaczenie IGT (regionalne oznaczenie geograficzne), a najlepsze z najlepszych to wino Sangiovese bez żadnych dodatków, pozyskiwane z najstarszych winorośli.

Należałoby również wspomnieć o Stefanii Sandrelli, która produkuje Chianti DOC (kontrolowana nazwa i pochodzenie) w okolicach Sieny, czy Adriano Celentano i Claudii Mori.

Międzynarodowych bogaczy i VIP-ów, którzy inwestują w produkcję własnego wina we Włoszech jest wielu, poczynając od Richarda Gere’a i Meryl Streep, poprzez Brada Pitta i Angelinę Jolie (do momentu kiedy byli razem) na Donaldzie Trumpie czy Davidzie Beckhamie kończąc, a to tylko niektóre z nazwisk na liście.

Brad Pitt i Angelina Jolie są właścicielami wielkiej posiadłości w Prowansji, w której produkują wino różowe, uznawane za jedno ze 100 najlepszych win na świecie. Donald Trump kupił największą winnicę w Wirginii, a David Beckham jakiś czas temu pomyślał o oryginalnym prezencie urodzinowym: winnicy w Kalifornii, produkującej wino wyłącznie na użytek rodziny. Z kolei Richard Gere wyspecjalizował się w produkcji ekskluzywnej linii Brunello di Montalcino i można by tak jeszcze długo wymieniać…

To tylko niektóre ze słynnych nazwisk, które uczyniły z wina swoją pasję i pomysł na biznes, przyczyniając się do utrzymania przy życiu wielu tradycji oraz ożywiając i wzbogacając jedne z najpiękniejszych krajobrazów na świecie.

Już wkrótce będziemy kontynuować tę podróż w świecie celebrytów i ich produkcji, aby poznać więcej ciekawostek związanych z pięknem, talentem i popularnością…

(ciąg dalszy nastąpi…)

tłumaczenie pl: Olga Ćwiklak vel Ćwiklińska

Polskie gwiazdy na Festiwalu Filmowym w Wenecji (II)

Tekst

Agata Pachucy

-

17 marca 2022

0

pachucy_star polacche Wanda_Jakubowska_i_Borys_Monastyrski_-_Ostatni_Etap_-_Film_nr_26_-_1947-11-01 — Wanda Jakubowska i Borys Monastyrski na planie filmu „Ostatni Etap", Film nr 26

Wiosną 1945 roku ciężarówki alianckie przybyły na Piazzale Roma w Wenecji, a żołnierze rozproszyli się po mieście. Nie byli wrogo nastawieni, wręcz przeciwnie, z ciekawością odkrywali jego uroki, niczym rasowi turyści: „po kościołach, uliczkach, muzeach, po placu św. Marka i Pałacu Dożów krążyli ludzie z przewodnikami turystycznymi wydawnictwa Bedeker pod pachą i to był dowód na to, że naprawdę nastał pokój. Wenecja zmieniła żołnierzy w turystów.” W sierpniu tego samego roku zaczęto myśleć o wznowieniu wszystkich weneckich wydarzeń kulturalnych, łącznie z Festiwalem Filmowym, który był najbardziej znany.

Dyrekcja Biennale zdecydowała się na zorganizowanie próbnego festiwalu. Kolejne edycje zaczęto liczyć pomijając cztery, które odbyły się w czasie wojny (dal 1939 do 1942), w 1946 roku odbyła się więc siódma z kolei edycja wydarzenia bez przyznawania nagród, bez delegacji rządowych z poszczególnych krajów, z projekcjami w Pałacu Dożów, jako że budynek Casa del Cinema na Lido był wciąż zajęty przez wojsko. Zaprezentowano 35 filmów i 32 krótkie metraże. Pierwsza powojenna edycja festiwalu stała się znakiem odrodzenia jednego z najważniejszych wydarzeń filmowych na świecie tak popularnego i lubianego przez publiczność. Po bolesnych doświadczeniach wojennych oglądanie filmów na dużym ekranie stało się dla wszystkich odskocznią i wybawieniem.

Pierwsze dziesięć lat po wojnie to nowa era w historii kina i w historii weneckiego festiwalu. To były złote lata dla Włoch, dla miasta i dla kina. Oczywiście, jak w przypadku każdego istotnego wydarzenia kulturalnego, nie brakowało dyskusji, wątpliwości, krytyki, ale wszystko to miało jeden cel: sprawić, aby Festiwal Filmowy w Wenecji osiągał coraz wyższy poziom. W latach 1946-1959 „kino głosiło swoją artystyczną niezależność i chęć poszukiwania odpowiedniej realizacji swoich opowieści, których treść była coraz bardziej związana z rzeczywistością, z wyrafinowaniem stylów, metod i sposobów narracji”.

Wanda Bartówna i Barbara Drapińska w filmie „Ostatni Etap” na okładce czasopisma Film nr 36 z 1948

Obecność polskich twórców na festiwalu była liczna, zwłaszcza w sekcji filmów dokumentalnych, krótkometrażowych i filmów dla dzieci. Tematem często poruszanym przez reżyserów była próba analizy okresu wojny, a traktowano go na różne sposoby: w filmach jest mowa o odbudowie kraju („Budujemy Warszawę Urbanowicza), powojennej traumie („Cień” i „Prawdziwy koniec wielkiej wojny” Kawalerowicza, „Ostatni dzień lata” Konwickiego), są też historie ocalałych z obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau („Ostatni etap” Jakubowskiej). Nie brakuje filmów o sztuce, muzyce czy ważnych dla polskiej kultury postaciach takich jak: Nikifor, Canaletto, Chopin, czy rzeźbiarz Tadeusz Kulisiewicz. Liczne są też filmy dokumentalne, które opowiadają o pięknie krajobrazu, szczególną uwagą poświęcając regionom (Pieniny) czy miastom (Biskupin, Warszawa). Nie brakuje również dokumentów oświatowych i filmów dla dzieci, pełniących przede wszystkim funkcję dydaktyczną („Karmik Jankowy” Hasa, „Staś spóźnialski” Nasfetera).

Trzeba też pamiętać, że były to lata debiutu na Festiwalu ważnych polskich twórców, którzy później zyskali światową sławę, mowa tu o Wajdzie, Munku, Kawalerowiczu, Konwickim czy o królowej Polskiej Kroniki Filmowej Helenie Lemańskiej.

***

Polacy na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji 1946-1959

7^ Mostra Internazionale d’Arte Cinematografica 1946
Budujemy Warszawę / Ricostruiamo Varsavia, reż. Stanisław Urbanowicz
Kroniki (Cronache), reż. Stanisław Urbanowicz
9^ Mostra Internazionale d’Arte Cinematografica 1948
Ostatni etap / L’ultima tappa, reż. Wanda Jakubowska
Ulica Graniczna / Strada di confine, reż. Aleksander Ford, Medal Rady Ministrów – Dyrekcji Generalnej ds. Rozrywki
Co ty tu robisz / Che cosa fai qui (film krótkometrażowy)
Kopalnia / Miniera, reż. Natalia Brzozowska (film krótkometrażowy)
10^ Mostra Internazionale d’Arte Cinematografica 1949
Dom na pustkowiu / La casa solitaria, reż. Jan Rybkowski
Biskupin, reż. Jerzy Stefanowski (film krótkometrażowy)
Pastwiska, reż. Stanislaw Możdżenski (film krótkometrażowy)
14^ Mostra Internazionale d’Arte Cinematografica 1953
Młodość Chopina / La giovinezza di Chopin, reż. Aleksander Ford
La capitale s’appelle Varsovie, reż. Ludwik Perski, Karol Malkużyński, Jerzy Jankowski, 1953; nagroda w kategorii najlepszego dokumentu o tematyce geograficznej
Pieniny / Le Montagne Pieniny, reż. Zbigniew Bochenek
15^ Mostra Internazionale d’Arte Cinematografica 1954
Pogoda na jutro / Previsioni del tempo, reż. Stanisław Urbanowicz, 1954
Nagroda w kategorii filmów dydaktycznych w sekcji Filmy Dokumentalne i Krótkometrażowe
16^ Mostra Internazionale d’Arte Cinematografica 1955
Błękitny Krzyż / La croce azzurra, reż. Andrzej Munk, nagroda Medaglia di bronzo
Karmik Jankowy / La mangiatoia di Gianni, reż. Wojciech Has
Staś spóźnialski, reż. Janusz Nasfeter
Ratujemy dzieła sztuki / Salviamo le opere d’arte, reż. Stanisław Lenartowicz, 1954
17^ Mostra Internazionale d’Arte Cinematografica 1956
CANALETTO DI VARSAVIA reż. Jarosław Brzozowski, 1956 (film krótkometrażowy)
L’ECLYPSE / L’Eclissi, reż. Stanisław Urbanowicz, 1956
18^ Mostra Internazionale d’Arte Cinematografica 1957
Cień / L’ombra di Jerzy Kawalerowicz
POKOLENIE / Una ragazza ha parlato, reż. Andrzej Wajda 1955
PRAWDZIWY KONIEC WIELKIEJ WOJNY / La vera fine della guerra, reż. Jerzy Kawalerowicz, 1957
CZARODZIEJSKIE DARY / I doni magici (film krótkometrażowy), reż. Zenon Wasilewski
BYŁ SOBIE RAZ… / C’era una volta (film krótkometrażowy), reż. Walerian Borowczyk, Jan Lenica, 1957; Nagroda w kategorii filmów animowanych (1957)
OD PŁETWY DO SKRZYDŁA / Dalle piume alle ali (film krótkometrażowy), reż. Ussorowski
OSTRO ŻNOŚĆ! / Prudenza! (film krótkometrażowy), reż. Jerzy Kotowski, soggetto Konstanty Ildefons Gałczyński
PIOTR MICHALOWSKI (film krótkometrażowy), reż. Jarosław Brzozowski
IMMAGINI DI POLONIA PRIMAVERA IN OTTOBRE, prod. Film Polski
19^ Mostra Internazionale d’Arte Cinematografica 1958
Eroica reż./di Andrzej Munk
KODEX PUTULSKI / Il vangelo Putulski (film krótkometrażowy), reż. Tadeusz Jaworski
MISTRZ NIKIFOR / Il Maestro Nikifor (film krótkometrażowy), reż. Jan Łomnicki
TADEUSZ KULISIEWICZ / Lo scultore e artista grafico Tadeusz Kulisiewicz (film krótkometrażowy), reż. Jarosław Brzozowski, 1958
UWAGA!… MALARSTWO / Attenzione!… Pittura fresca, reż. Jan Bartezah
OSTATNI DZIEŃ LATA / L’ultimo giorno d’estate, reż. Tadeusz Konwicki, Jan Laskowski; Nagroda główna w kategorii filmów dokumentalnych (1958)
POLSKA KRONIKA FILMOWA / Cinegiornale polacco (film krótkometrażowy), reż. Helena Lemańska
20^ Mostra Internazionale d’Arte Cinematografica (1959)
POCIĄG / Il treno della notte, reż. Jerzy Kawalerowicz (konkurs główny)
MAŁE DRAMATY / Piccoli drammi, reż. Janusz Nasfeter, 1958
POPIÓL I DIAMENT / Cenere e diamanti, reż. Andrzej Wajda
WESOŁE MIASTECZKO / Luna Park (film krótkometrażowy), reż. Teresa Badzian
KSIĘŻNICZKA I OSIOŁEK / La principessa e l’asinello (film krótkometrażowy), reż. Teresa Badzian
MYSZKA I KOTEK / Il topo e il gatto (film krótkometrażowy), reż. Władysław Nehrebecki, 1958
POLOWANIE / La caccia, reż. Sergiusz Sprudin
HUTA 59 / L’Acciaieria, reż. Jan Łomnicki
SPACEREK STAROMIEJSKI / Una passeggiata per la città vecchia di Varsavia (film krótkometrażowy), reż. Andrzej Munk; premio per il miglior film a soggetto (1959)
Stadion / Lo stadio, reż. Stanisław Jędryka; wyróżnienie w kategorii filmu eksperymentalnego (1959)

Wszystkie cytaty pochodzą z książki “Il cinema dopo la guerra a Venezia” pod redakcją F. Paulona, Rzym, 1956.

Ogród miejski w Materze

Tekst

Olga Ćwiklak vel Ćwiklińska

-

15 marca 2022

0

Kwestie takie jak zmiany klimatu, ochrona środowiska i zrównoważone rolnictwo są coraz częściej obecne nie tylko w debacie politycznej, ale także w naszym codziennym życiu. To właśnie młode pokolenie, reprezentowane między innymi przez aktywistkę Gretę Thunberg, głęboko przeżywa walki międzynarodowych ruchów na rzecz ochrony klimatu, takich jak Extinction Rebellion czy Fridays For Future i wypowiada się na ten temat w sposób jasny i zdecydowany. Wszyscy wiemy, że tylko razem możemy zajść daleko, dlatego tak ważne jest, aby Komisja Europejska poprzez program Europejski Korpus Solidarności, wspierała nas, młodych w tej absorbującej walce na rzecz ochrony środowiska i powstrzymania zmian klimatycznych.

Jednym z priorytetów nowej perspektywy europejskiej na lata 2021-2027 jest promocja tak zwanych „zielonych praktyk”, czyli działań mających na celu ochronę środowiska oraz wspierających zrównoważenie środowiskowe. Europejski Korpus Solidarności postrzega młodzież w wieku od 18 do 30 lat jako protagonistów współczesnego wielokulturowego społeczeństwa, oferując im możliwość stania się motorem zmian – w dziedzinach dotyczących środowiska, społeczeństwa, kultury, a także cyfryzacji – zarówno na skalę europejską, oferując młodzieży możliwość odbycia wolontariatu za granicą, jak i na poziomie lokalnym, umożliwiając realizację indywidualnych projektów, mających na celu wprowadzenie istotnych zmian w społecznościach lokalnych. Według danych udostępnionych przez Fundację Rozwoju Systemu Edukacji (FRSE), która pełni funkcję Narodowej Agencji, koordynującej program w Polsce, łączna liczba Projektów Solidarności zrealizowanych przez młodych Polaków dzięki funduszom europejskim w latach 2018-2020 wynosi 223, z czego 39 to projekty skoncentrowane na działaniach na rzecz klimatu, zrównoważonego rozwoju oraz ochrony środowiska. Ze statystyk udostępnionych przez Fundację – zgodnie z którymi w 2019 roku zrealizowano w Polsce 71 projektów solidarności, z których 11 dotyczyło ochrony środowiska, a w 2020 roku wsparcie otrzymało kolejnych 141 projektów, z których 26 dotyczyło środowiska – wyłania się wyraźna potrzeba naszego pokolenia do bycia motorem napędowym zbiorowych działań, mogących mieć realny wpływ na społeczności, w których żyjemy. I taki był również pomysł Andrei Grieco, biologa i aspirującego rolnika etycznego, który podjął wyzwanie i stworzył ogród miejski w jednej z zaniedbanych dzielnic Matery (Europejskiej Stolicy Kultury 2009).

„Noi Ortadini” – Stowarzyszenie Wsparcia Społecznego, założone przez Andreę i jego przyjaciół w wyniku rozwoju projektu sfinansowanego przez Europejski Korpus Solidarności to inicjatywa angażująca w działania na rzecz dzielnicy Serra Venerdì zarówno członków społeczności lokalnej, jak i obcokrajowców przebywających w Materze. Rozmawiam z Andreą, który wraz z realizacją swojego projektu stworzył wspaniałą społeczność ogrodników, którzy chcą zrewitalizować zaniedbane tereny i przyczynić się do integracji społecznej i międzypokoleniowej poprzez wspólne działania.

To szczególny moment w historii jeśli chodzi o ochronę środowiska, powiedz nam jak powstał ten fantastyczny pomysł założenia ogrodu miejskiego?

Andrea Grieco: Lockdown zmusił niemal wszystkich do pozostania w domu, ja postanowiłem wykorzystać ten czas na zdobycie doświadczenia w rolnictwie i podjąłem działania na terenie zielonym na tyłach bloku, w którym mieszkają moi rodzice, gdzie wróciłem dwa lata temu. Zaczynając, nigdy nie pomyślałbym, że moje działania mogą przerodzić się w pomysł na projekt i działalność w ramach stowarzyszenia. Z pewnością to dzięki wsparciu lokalnej społeczności zdecydowałem się na złożenie wniosku do programu Europejski Korpus Solidarności, a to że projekt został zaakceptowany, zadecydowało o reszcie. Działalność w ramach stowarzyszenia i aktywności, które podejmujemy są wynikiem pracy wszystkich osób, które angażują się w projekt, wierzą w jego ideę i wspierają ją na różne sposoby.

Coraz więcej osób jest mocno zaangażowanych w projekt, udało się Wam nawet założyć Stowarzyszenie Wsparcia Społecznego. Czy gdzieś w głębi duszy wiedziałeś, że projekt odniesie tak duży sukces?

W zasadzie to nie miałem pojęcia jak się to wszystko potoczy. Liczyłem, że rezultat będzie jak najlepszy, jednak stworzenie tego wszystkiego co dziś istnieje, zawdzięczam przede wszystkim osobom, które postanowiły poświęcić się tej działalności, poprzeć określone wartości i podjąć ryzyko razem ze mną.

Ogromną wagę przywiązujecie do zrównoważonego rolnictwa: nie używacie pestycydów, dostosowujecie się do rytmu natury i kierujecie się zasadami permakultury. Co to dokładnie oznacza?

Lubimy określać nasze rolnictwo „naturalnym” bądź etycznym, ponieważ we wszystkim co robimy, staramy się szanować organizmy, które napotykamy oraz różne ekosystemy, z którymi wchodzimy w interakcje. Hasłami przewodnimi naszej działalności są bioróżnorodność, doświadczanie, wolne tempo, obserwacja, analiza. Rzeczywista praca polega na uprawianiu ziemi stale w kierunku pionowym bez naruszania naturalnego uwarstwienia gleby (od dołu do góry), jest to możliwe przy użyciu narzędzi ręcznych, takich jak widły ogrodnicze czy szeroko zębne widły ogrodnicze z dwoma trzonkami. Nawożenie terenu odbywa się poprzez dostarczenie do gleby dojrzałego obornika różnego pochodzenia. Ważna jest również ściółka, którą stosujemy po przesadzeniu i siewie, dzięki której chronimy glebę przed promieniami słonecznymi i zapewniamy jej określoną wilgotność, zapobiegając tym samym wzrostowi roślin tak zwanej „pierwszej kolonizacji” (wiechlinowatych). Ściółkowanie jest istotne, ponieważ jest to materia organiczna, która później zostanie wchłonięta w glebę, dlatego też w naszym przypadku zdecydowaliśmy się na użycie odmiennych rodzajów ściółek w różnych rabatach uprawnych (zrębki, słoma, itp.). Równie ważny jest także sposób, w jaki dbamy o drzewa nieznacznie przycinając ich gałęzie i chroniąc rodzime gatunki. Zasadniczo, otaczamy ochroną wszystko co dzikie, w tym kwiaty z korzyścią dla pszczół. Obserwując otoczenie staramy się odtworzyć wzorce, które wynikają z natury.

Jak wygląda typowy dzień w ogrodzie?

Podczas typowego dnia w ogrodzie wykonywane są czynności związane z utrzymaniem przestrzeni w porządku, oczywiście w zależności od potrzeb i pory roku. Często gościmy w ogrodzie grupy młodzieży, które regularnie pomagają nam w pracy, jak np. grupa młodzieży z ośrodka dla osób niepełnosprawnych czy młodzi wolontariusze, realizujący swoje projekty w Materze. Od czasu do czasu organizujemy wydarzenia poświęcone określonej tematyce, jak również zajęcia dla grup młodzieży szkolnej i grup harcerskich. Celem Stowarzyszenia jest opracowanie programu, w ramach którego moglibyśmy oferować nasze usługi zarówno sektorowi publicznemu, jak i prywatnemu przez cały rok. Mamy nadzieję, że uda się ruszyć wiosną przyszłego roku. Nasza oferta będzie składać się z warsztatów, dotyczących najróżniejszych działań związanych z naszym projektem z wykorzystaniem alternatywnych metod nauczania, takich jak edukacja na świeżym powietrzu lub edukacja pozaformalna. Chcielibyśmy też udostępnić naszą przestrzeń każdemu, kto chciałby organizować tutaj wydarzenia. Ubiegłego lata zorganizowaliśmy wydarzenia poświęcone poezji i muzyce i gościliśmy pokazy kina plenerowego.

Coraz częściej mówi się o znaczeniu stosowania zrównoważonych praktyk w życiu codziennym. Czy zauważyłeś, że ostatnio ludzie zbliżyli się do natury i zwracają większą uwagę na sposoby produkcji żywności?

Z radością stwierdzam, że w naszym konkretnym przypadku to właśnie chęć najmłodszych, by zbliżyć się do natury pozwoliła temu pomysłowi rozkwitnąć. Można powiedzieć, że odkąd poznałem bliżej świat rolnictwa, zauważyłem, że jest wielu młodych ludzi, którzy chcą zyskać pewne umiejętności, należące do przeszłości. Uczą się ich z nastawieniem na ochronę przyrody, co wynika z wrażliwości właściwej naszemu pokoleniu i ze świadomości zagrożeń, jakie spowodowała działalność człowieka. U nas w Bazylikacie jest takie powiedzenie: „Ogród chce człowieka zaorać”, ja przekształciłem je na: „Ogród chce człowieka wyedukować”, ponieważ w mojej opinii, zdobywając wiedzę i wprowadzając w życie pewne techniki regeneracyjne, można osiągnąć etap, w którym pracy jest mniej, co oczywiście wydłuża się czas oczekiwania, bowiem w naturze okres regeneracji jest dłuższy niż czas degradacji.

Tak zwany „drenaż mózgów” z południowych Włoch jest coraz bardziej widocznym zjawiskiem. Czy według Ciebie aktywizm społeczny, którego Twój ogród jest doskonałym przykładem, może być jeszcze jednym powodem, dla którego młodzież zostanie w rodzinnym regionie i na nowo odkryje swoje korzenie?

Nasz ogród może być przykładem aktywizmu obywatelskiego, praktyki, która z pewnością jest jedną z kluczowych kwestii, w zakresie której powinno się szerzej edukować, aby pobudzić ten proces. Nasze pokolenie przyzwyczaiło się do osiągania wielu rzeczy zbyt łatwo, więc przeważnie oczekuje się, że ktoś powinien nam pomóc. Tymczasem należy nauczyć dzieci, że kiedy czegoś się pragnie, najlepszą rzeczą jaką można zrobić jest działanie, zainicjowanie jakiegoś procesu, który jeśli znajdzie podatny grunt, z pewnością będzie miał ciąg dalszy, jednak wciąż będzie wymagał bardzo dużo pracy. Ponadto, niepewność zatrudnienia w naszych czasach wymaga od nas rozwijania tak zwanych kompetencji miękkich, aby dostosować się do zapotrzebowania rynku i wielofunkcyjności, którą rejestrują wszystkie sektory zatrudnienia. Dlatego zachęcamy wszystkich tych, którzy przeczytają ten artykuł do podjęcia pierwszego kroku w kierunku osiągnięcia jakiegokolwiek życiowego celu.

Ogród stał się miejscem spotkań nie tylko sąsiedztwa, ale także mieszkańców Matery. W projekt zaangażowane są również osoby z innych krajów europejskich i nie tylko: jak doszło do tej współpracy?

Zaangażowanie w projekt młodzieży z innych krajów jest wynikiem współpracy z różnymi stowarzyszeniami działającymi na terytorium Matery, takimi jak Basilicata Link, które koordynuje europejskie projekty mobilności w ramach programów Erasmus+ i Europejski Korpus Solidarności, oraz Sicomoro, które zajmuje się przyjmowaniem migrantów i ich integracją społeczną. Cieszymy się, że udało nam się uczynić z naszego ogrodu miejskiego przestrzeń o międzynarodowym znaczeniu, a przede wszystkim miejsce, w którym każdy czuje się jak w domu.

Jakie są Wasze najbliższe plany?

Naszym celem na ten rok jest zakończenie prac zabezpieczających teren, a także posadzenie licznych roślin drzewiastych i krzewów, wyznaczając w ten sposób odrębne strefy w naszym ogrodzie miejskim. Okres zimowy chcemy wykorzystać do stworzenia oferty edukacyjnej dla dzieci i młodzieży skierowanej do sektora publicznego i prywatnego, która umożliwi najmłodszym zbliżenie się do natury, lepsze zrozumienie procesu produkcji żywności, jednocześnie uwrażliwiając ich na działania takie jak niemarnowanie żywności i świadome robienie zakupów spożywczych. Istotne jest dla nas także, by dać wszystkim możliwość spędzenia czasu na łonie natury, abyśmy mogli poprzez zabawę rozbudzać naturalną potrzebę ochrony przyrody, która może zyskać na sile dopiero po dogłębnym zrozumieniu, jakie znaczenie ma natura w naszym życiu. Mamy nadzieję, że nasza społeczność powiększy się i dotrzemy z przekazem do coraz większej liczby osób. Chciałbym też, żeby w niedalekiej przyszłości nasza działalność stała się dla niektórych z nas stałym miejscem pracy, tak by móc poświęcić projektowi więcej czasu, udowadniając tym samym, że zainicjowaliśmy proces samozatrudnienia.

Aby dowiedzieć się więcej o programie Europejski Korpus Solidarności, odwiedźcie stronę internetową: www.eks.org.pl (PL) lub https://agenziagiovani.it/corpo-europeo-di-solidarieta/#collapse4856 (IT).

Jeśli macie już konkretny pomysł na projekt do realizacji w Waszych lokalnych społecznościach, możecie skontaktować się bezpośrednio z koordynatorkami programu Europejski Korpus Solidarności w Polsce: Beatą Pankowską (beata.pankowska@frse.org.pl) i Olgą Kokot (olga.kokot@frse.org.pl).

Jeśli chcielibyście poznać bliżej Andreę (andreagrieco3@gmail.com) i Stowarzyszenie Wsparcia Społecznego Noi Ortadini (noiortadini@gmail.com), napiszcie do nich lub śledźcie ich w mediach społecznościowych: na Facebooku (LINK) i Instagramie (LINK).

foto: Andrea Grieco