Tekst: Maria Załęska i Artur Gałkowski
W polskim krajobrazie akademickim Stowarzyszenie Italianistów Polskich, znane pod skrótem SIP, jest czymś więcej niż tylko towarzystwem naukowym. To przestrzeń spotkań i rozpoznawalny punkt odniesienia. Dziesięć lat po oficjalnej rejestracji SIP można opowiedzieć jako historię relacji, wspólnych idei i trwających rozmów.
Formalną datą powstania SIP jest 15 maja 2015 roku. Jednak – jak często bywa – to, co naprawdę ważne, zaczęło się wcześniej. Idea powołania SIP nabrała kształtu 16 grudnia 2013 roku, podczas spotkania we Włoskim Instytucie Kultury w Krakowie, którym wówczas kierował Angelo Piero Cappello. Przy jednym stole zebrało się około trzydzieścioro przedstawicieli polskiej italianistyki. Był to przede wszystkim moment wzajemnego rozpoznania. Osoby, które – rozproszone tu i ówdzie – już ze sobą współpracowały, często od wielu lat, uświadomiły sobie, że są częścią szerszej wspólnoty. Wszyscy uczestnicy tego spotkania mogą dziś być uznani za duchowych założycieli SIP. Wśród nich znalazły się postacie, które odcisnęły głębokie piętno na historii polskiej italianistyki, takie jak Monika Surma-Gawłowska i Stanisław Widłak. To on jako pierwszy dostrzegł, że polska italianistyka potrzebuje wspólnej, rozpoznawalnej struktury – zarówno w kontekście krajowym, jak i międzynarodowym.
Zarząd SIP, kierowany do 2022 roku przez Artura Gałkowskiego, a od tego momentu przez Marię Załęską, skupia wybitnych badaczy z różnych polskich uczelni. Każdy wnosi ze sobą inne doświadczenie. Ta różnorodność jest prawdziwym bogactwem. To ona sprawia, że SIP pozostaje organizacją otwartą, zdolną pomieścić złożoność współczesnej italianistyki. Od samego początku Stowarzyszenie kształtowało się wokół jednego, fundamentalnego słowa: dialogu. Dialogu między uznanymi uczonymi a młodymi badaczami. Dialogu między różnymi dyscyplinami – od literaturoznawstwa po językoznawstwo, od glottodydaktyki po studia kulturowe. Wszystkie polskie ośrodki akademickie, w których naucza się języka i kultury włoskiej, postrzegają SIP jako naturalny punkt kontaktowy.
SIP przyjmuje model wspólnotowy – prosty, a zarazem niezwykle skuteczny. Jego kluczowymi składnikami są zaufanie i entuzjazm. W działalności SIP bierze się udział z wyboru i z przekonania. Aktywność SIP opiera się na dobrowolnej pracy członków, składkach członkowskich, na współpracy z Włoskimi Instytutami Kultury w Warszawie i Krakowie oraz z uczelniami goszczącymi różne wydarzenia – poczynając od Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, gdzie mieści się oficjalna siedziba SIP.
Konferencje SIP wyznaczają rytm życia towarzystwa. Odbyły się na Uniwersytecie Wrocławskim w 2017 roku, Uniwersytecie Łódzkim w 2019, Uniwersytecie Warszawskim w 2022 i Uniwersytecie Śląskim w 2024. Teraz uwaga kieruje się ku Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, gdzie przygotowywana jest V Konferencja SIP przypadająca na rok 2026. Każde spotkanie jest inne, lecz duch pozostaje ten sam: spotkania, dyskusje, dialog między tradycją a nowymi ideami. Konferencje, wraz z towarzyszącymi im publikacjami, gromadzą badaczy nie tylko z Polski, lecz także z wielu zagranicznych ośrodków akademickich. To namacalne potwierdzenie międzynarodowego wymiaru polskiej italianistyki. I zarazem przypomnienie, że nierzadko – paradoksalnie – czasowi opiera się coś pozornie ulotnego: przypadkowa rozmowa, nagła intuicja, zaczątek projektu, który nabierze kształtu dopiero później.
SIP promuje ponadto szereg ważnych inicjatyw. Nagroda za Najlepszą Monografię Italianistyczną to docenienie i uznanie jakości dorobku naukowego. W trzech dotychczasowych edycjach nagrodzone zostały monografie Natalii Chwai, Justyny Łukaszewicz oraz Katarzyny Kwapisz-Osadnik. Dni Młodych Italianistów, inicjatywa niezależna, lecz wspierana przez SIP, stanowią z kolei prawdziwy punkt startowy dla osób rozpoczynających drogę akademicką. To cenne spotkania, które w bardzo konkretny sposób pokazują, że przyszłość polskiej italianistyki buduje się już dziś – krok po kroku.
Dziesiątą rocznicę SIP świętowano organizując panel zatytułowany Przeszłość – teraźniejszość – przyszłość studiów italianistycznych w Polsce. Spotkanie, prowadzone przez Marię Załęską i Agnieszkę Kwapiszewską, zgromadziło członków SIP, przedstawicieli włoskich instytucji kultury oraz studentów italianistyki. Był to czas refleksji, opowieści i anegdot.
Elżbieta Jamrozik nakreśliła długie dzieje studiów italianistycznych w Polsce, łącząc opowieść o instytucjach z nutką nostalgii oraz z naukami płynącymi z przeszłości. Pierwszy przewodniczący SIP, Artur Gałkowski, przypomniał szereg osób – a właściwie osobistości – które swoimi pomysłami i zaangażowaniem współtworzyły tożsamość Stowarzyszenia w ciągu dziesięciu lat jego historii instytucjonalnej. Fabio Troisi, dyrektor Włoskiego Instytutu Kultury w Warszawie, nawiązał do początków działalności IIC w Polsce, podkreślając trwałość relacji budowanych latami, także podczas realizacji licznych inicjatyw SIP.
Studenci w swoich wystąpieniach skupili się przede wszystkim na własnym doświadczeniu, na teraźniejszości. Szczególnie inspirujące było wysłuchanie tego, co dziś skłania ich do studiowania języka i kultury włoskiej. Perspektywa studentów włoskich, którzy przyjechali do Polski, by studiować tu własny język i kulturę, uwydatniła wartość programu wymiany studentów Erasmus+, który niewątpliwie poszerza horyzonty uczestników. Lucyna Marcol-Cacoń zwróciła uwagę na znaczenie kreatywności w konstruowaniu współczesnych programów studiów. Matteo Ogliari, dyrektor Włoskiego Instytutu Kultury w Krakowie, zaprezentował różnorodne formy wsparcia rozwoju studiów italianistycznych w Polsce ze strony obu IIC oraz ze strony włoskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych.
Przejście od tematu teraźniejszości ku przyszłości było naturalne. Studenci skupili się na możliwościach kariery dla absolwentów kierunków związanych z językiem i kulturą włoską oraz na coraz bardziej pożądanych kompetencjach przyszłości. Kontynuując ten wątek, Matteo Ogliari odniósł się do przyszłości przez pryzmat polityki kulturalnej włoskich instytucji działających w Polsce. Fabio Troisi podkreślił natomiast wartość edukacji humanistycznej jako rzetelnego przygotowania do konfrontacji z wyzwaniami przyszłości.
Panel zamknęły uwagi Romana Sosnowskiego poświęcone humanistyce cyfrowej i sztucznej inteligencji jako narzędziom, wspomagającym włączanie kompetencji przyszłości do programów studiów. Pozostało tylko przyznać: przyszłość już tu jest. Wchodzi właśnie zarówno do sal wykładowych, jak i do codziennych aktywności.
Rocznicę SIP także należy odczytywać jako spotkanie przeszłości z przyszłością. To nie tylko moment podsumowań, lecz również impuls do dalszego rozwoju. SIP zamierza nadal się rozwijać i umacniać swoją pozycję jako punkt odniesienia dla italianistów, aby podczas świętowania kolejnych rocznic nie zabrakło nowych opowieści. Bo SIP to nie tylko stowarzyszenie, lecz wspólnota ludzi połączonych pasją do języka i kultury włoskiej oraz rozwijania przyjaźni między Polską a Włochami.
Aby się zapoznać z działaniami SIP, zapraszamy na stronę: https://stowarzyszenieitalianistow.pl
