Opole – polskie San Remo

Tekst

-

13 maja 2022

Matyjaszek_06 Opolski Festiwal w 1976r., fot. Roman Hlawacz, zdjęcie ze zbiorów Muzeum Polskiej Piosenki w Opolu (Duży)1 — Festiwal w 1976r., fot. Roman Hlawacz, zdjęcie ze zbiorów Muzeum Polskiej Piosenki w Opolu

Pojechać na festiwal i mówić później „byliśmy w Opolu” należy do dobrego tonu i brzmi co najmniej jak: „byliśmy w San Remo” – pisał w 1971 r. w swoich wspomnieniach „Festiwale opolskie” jeden z twórców Krajowego Festiwalu Polskiej Piosenki w Opolu, Jerzy Grygolunas. Jeśli tylko sięgnie się do historii obu festiwali, do wielkiej popularności jaką od zawsze cieszył się i cieszy w Polsce festiwal piosenki włoskiej w San Remo i sama włoska muzyka, a także do tradycji opolskich festiwali – nie sposób odmówić mu racji…

Mimo, iż Opole i liguryjskie San Remo dzieli półtora tysiąca kilometrów, różnice geograficzne, językowe i kulturowe, to jednak oba miasta łączy niewidzialna więź, której istotą jest piosenka. Dzięki festiwalowi organizowanemu od 1952 r., San Remo stało się niekwestionowaną stolicą włoskiej piosenki. Opolu ten tytuł, w kontekście polskiej piosenki, nadał po I edycji festiwalu, 11 lat później w 1963 r., wybitny krytyk muzyczny Jerzy Waldorff i tak już zostało do dziś.

Podobieństw w samej historii obu festiwali jest oczywiście więcej. W powojennej Italii Festiwal był próbą pokazania Włochom, że mają swoją własną, nowoczesną muzykę, która nie jest gorsza od przebojów z USA i państw Europy Zachodniej. Jego pomysłodawcami byli właściciel kasyna w San Remo Piero Bussetti i dyrygent włoskiej telewizji RAI Giulio Razzi. I chociaż początkowo festiwal organizowany był w kasynie, a podczas pierwszego wystąpiło jedynie trzech wykonawców, którzy podjęli się wykonania premierowych, zgłoszonych do festiwalu piosenek, to z roku na rok popularność wydarzenia rosła w ekspresowym tempie. Już podczas następnej edycji pojawiło się o wiele więcej artystów, a sam festiwal zaczął wyznaczać nowe trendy i style we włoskiej piosence, w jej interpretacji i aranżacji, tworząc modę na wielkie radiowe i telewizyjne show. I chociaż przez lata festiwal zmieniał swoją formułę, przenosząc się do kultowego Teatro Ariston, to zawsze oparta ona była o konkurs. San Remo było przepustką do wielkiej sławy dla takich gwiazd, jak m.in. Domenico Modugno, który czterokrotnie wygrywał festiwal, Adriano Celentano, Bobby Solo, Toto Cotugno czy Al Bano i Romina Power. Rozpoczęło także kariery Andrei Bocellego, Laury Pausini, Erosa Ramazzottiego czy tak jak w ubiegłym roku energetycznego, rockowego zespołu Maneskin.

Festiwal w 1976r., fot. Ryszard Łabus, zdjęcie ze zbiorów Muzeum Polskiej Piosenki w Opolu

Podobnie było w Opolu. W 1962 r. do gabinetu ówczesnego włodarza miasta, legendarnego Karola Musioła, zwanego Papą, weszło dwóch dziennikarzy z Warszawy, Jerzy Grygolunas i Mateusz Święcicki z pomysłem stworzenia właśnie tutaj festiwalu adresowanego do młodych polskich twórców i piosenkarzy. Nowy festiwal miał być także próbą prezentacji szerszej publiczności aktualnych trendów w polskiej muzyce rozrywkowej. Jednak, tak jak i we Włoszech, początki były trudne, bo choć obaj jego twórcy przez kilka miesięcy wykonali tytaniczną wręcz pracę menadżerów i poszukiwaczy talentów, to wielu znanych artystów i prezenterów odmówiło przyjazdu. Z czasem ścigano się także na budowie amfiteatru. Na szczęście dopisali i piosenkarze i ekipy budowlane. Amfiteatr oddano uroczyście do użytku podczas pierwszego dnia Festiwalu – 19 czerwca 1963 r., a na jego deskach w 15 koncertach i recitalach wystąpiło 102 wykonawców. Opolski festiwal, podobnie jak ten w San Remo, stał się przełomowym wydarzeniem w historii krajowej muzyki rozrywkowej, miejscem narodzin nowych gwiazd i przebojów, i oczywiście wielkim telewizyjnym widowiskiem. Objawieniem pierwszego festiwalu stała się Ewa Demarczyk, a w następnych edycjach triumfowali m.in.: Anna German, Czesław Niemen, Czerwone Gitary, Skaldowie, Maryla Rodowicz, Urszula Sipińska, Alicja Majewska, Ewa Bem, Maanam, Perfect. W opolskim amfiteatrze debiutowało wiele gwiazd, m.in. Hanna Banaszak, Justyna Steczkowska i Edyta Górniak.

Teatro Ariston, dove ogni hanno si tiene il Festival di Sanremo, fot. Tracey Pettrone

Przez wiele lat włoska muzyka, jej wykonawcy i ich przeboje z Festival della Canzone Italiana di Sanremo, miała niekwestionowany wpływ na wielu polskich artystów. Transmisje z San Remo, wówczas zza żelaznej kurtyny, przyciągały przed telewizory miliony Polaków. „To był dla nas taki wzór, najstarszy festiwal w Europie, wciąż istniejący i raczej mający więcej swoich wzlotów niż chudych lat” – wspomina znany polski dziennikarz muzyczny, wieloletni dyrektor artystyczny festiwali w Sopocie i w Opolu, Marek Sierocki. „A relacje w telewizji były jedną z takich nielicznych okazji, żeby zobaczyć w akcji naprawdę wielkie gwiazdy”.

Włoscy artyści i ich piosenki byli często inspiracją dla polskich gwiazd. Już podczas II Festiwalu w Opolu w 1964 r. Ewa Demarczyk zaprezentowała swoją interpretację przeboju Adriano Celentano z San Remo sprzed trzech lat – „24 Mila Baci”. A z samym festiwalem w San Remo skrzyżowało swoje losy dwoje innych wielkich polskich artystów: Anna German i Czesław Niemen.

Nie sposób jest opisać włoską historię Anny German w kilku zdaniach. Ta wspaniała artystka obdarzona pięknym głosem i urodą, laureatka opolskich festiwali została zaproszona do Włoch przez firmę płytową CDI (Company Discografica Italiana). Jej kariera w słonecznej Italii zaczęła szybko przybierać zawrotne tempo. O utalentowanej Polce rozpisywała się włoska prasa nazywając ją „Miną zza żelaznej kurtyny” („Panorama Europeo”, „La Domenica del Corriere”, „Sorrisi e Canzoni”, za: Anna German „Wróć do Sorrento?… Moja Historia”). Artystka wystąpiła na 17. Festiwalu w San Remo z piosenką „Gi” autorstwa Freda Bongusto, konkurując z takimi sławami jak Domenico Modugno, Adriano Celentano, Dalida oraz Luigi Tenco. Ten ostatni popełnił samobójstwo w hotelowym pokoju niedługo po swoim występie. I chociaż San Remo nie okazało się łaskawe zarówno dla Anny German, jak i dla innych znanych gwiazd, to swoim występem zjednała sobie wielką sympatię włoskich widzów i słuchaczy. Zaowocowało to wieloma programami telewizyjnymi i propozycjami udziału w innych włoskich festiwalach oraz nagraniem czterech płyt (trzech singli i jednej długogrającej). „Główna nagroda w San Remo to oczywiście fantastyczne. Zabezpiecza życie na parę lat!(…) Ale najważniejsze: spodobać się publiczności! Nie, nie tym snobom siedzącym w sali, ale tym przed telewizorami.” Studio telewizyjne zasypano listami z prośbą o powtórne pokazanie pani występu. „Gratuluję! W Italii taki zaszczyt spotyka nielicznych” – powiedział Annie German Domenico Modugno przy okazji ich wspólnego występu w programie telewizyjnym „Giochi in famiglia”. (Aleksander Żygariow w: „Tańcząca Eurydyka. Anna German we wspomnieniach”).

Pasmo sukcesów przerwał jednak tragiczny wypadek samochodowy na autostradzie niedaleko Bolonii, po którym artystka długo wracała do zdrowia. „Gdyby nie ten straszny wypadek, Anna German byłaby wielką gwiazdą we Włoszech przez wiele lat. Wszystko wskazywało na to, że zrobi ogromną karierę” – przyznaje Marek Sierocki.

Czesław Niemen na opolskim festiwalu, fot. Ryszard Łabus, zdjęcie ze zbiorów Muzeum Polskiej Piosenki w Opolu

Bliski występu w San Remo był również inny polski artysta, piosenkarz, kompozytor, multiinstrumentalista Czesław Niemen, autor jednego z najbardziej znanych polskich protest songów – „Dziwny jest ten świat”, za który zdobył nagrodę na V Festiwalu Piosenki w Opolu w 1967 r. Jego włoska przygoda zaczęła się w Bolonii, dzięki kontaktom z Antoniem Forestim, organizatorem międzynarodowych festiwali jazzowych. W 1970 r. Niemen nagrał utwór Nicola Di Bari „La Prima Cosa Bella”. Niestety, padł ofiarą protestu związku muzyków tureckich, którzy nie zgadzali się na wycofanie z festiwalu przedstawiciela ich kraju i przyjęcie polskiego reprezentanta. Protest poparły związki zawodowe włoskich muzyków z obawy przed utratą popularnych wówczas wśród artystów z Italii intratnych występów w Turcji.

Ostatecznie piosenka wykonana przez jej kompozytora Nicola Di Bari oraz Gianni Morandiego (ówczesna formuła festiwalu zakładała alternatywną interpretację konkursowego utworu przez dwóch artystów) zajęła II miejsce. Stała się wielkim przebojem, wykonywanym przez następne pokolenia włoskich artystów, z najpiękniejszą chyba współczesną liryczną wersją Maliki Ayane. Wykonanie Czesława Niemena pozostało jednak na krążku wydanym z okazji 20. edycji Festiwalu w San Remo.

Gwiazda Anny German w Alei Gwiazd Polskiej Piosenki w Opolu, fot. Łukasz Grad

Pomnik Czesława Niemena w Opolu, Marian Molenda, fot. Sabina Gorzkulla

W Opolu oboje artystów uhonorowano gwiazdami w usytuowanej na rynku Alei Gwiazd Polskiej Piosenki, która upamiętnia wielu polskich piosenkarzy, zespoły, kompozytorów i autorów tekstów piosenek. Co roku w trakcie KFPP, dzięki władzom miasta i Fundacji Stolicy Polskiej Piosenki, odsłaniane są nowe gwiazdy, co stało się już ważną festiwalową tradycją. Podobnie jest i w San Remo. „Walk of Fame” czyli „Spacer Sławy” w postaci tabliczek z tytułami zwycięskich piosenek i nazwiskami ich wykonawców (Le targhe dei vincitori di Sanremo) znajduje się na głównym deptaku via Matteotti, tuż przy Teatro Ariston. Każdego roku, na kilka dni przed Festiwalem, miasto składa hołd ubiegłorocznemu zwycięzcy instalując kolejną, nową pamiątkową tablicę. Tuż przy Walk of Fame stoi pomnik z brązu znanego włoskiego prezentera, przez 11 lat związanego z Festiwalem – Mike’a Bongiorno. W Opolu rzeźby przedstawiające gwiazdy polskiej piosenki można zobaczyć na Wzgórzu Uniwersyteckim, gdzie powstały z inicjatywy wieloletniego rektora Uniwersytetu Opolskiego, znawcy i miłośnika polskiej muzyki rozrywkowej, prof. Stanisława Niciei. Wśród nich znajduje się także postać Czesława Niemena autorstwa opolskiego artysty Mariana Molendy.

Wiele ciekawych historii, relacji z koncertów, a także scenicznych strojów i innych festiwalowych pamiątek udostępnia, utworzone pięć lat temu, Muzeum Polskiej Piosenki, którego siedziba znajduje się w legendarnym już amfiteatrze. Co roku Muzeum przyciąga tysiące turystów, wśród których są również Włosi. Wielu Polaków odwiedza także San Remo i dzieje się tak z pewnością z sentymentu do słynnego festiwalu i włoskiej muzyki, którą Polacy kochają. Polscy artyści wciąż wracają też do włoskich kompozycji, czego dowodem jest m.in. ostatnia płyta Michała Bajora, wielkiego polskiego piosenkarza, opolanina, Ambasadora Stolicy Polskiej Piosenki, którego gwiazda lśni od wielu lat w Alei Gwiazd Polskiej Piosenki. Na „Color Cafe” znalazły się największe przeboje francuskie i włoskie, a wśród nich „Ciao mała, jak się masz?” – zwycięski utwór Ivy Zanicchi z San Remo w 1974 r.

Magia obu festiwali trwa od pierwszych edycji i choć oba przeżywają na przestrzeni lat lepsze i gorsze chwile, to zawsze są najważniejszym wydarzeniem muzycznym w swoich krajach, na którym warto być i które warto obejrzeć. Chociażby po to, żeby o nim potem mówić, a nawet krytykować – „perche Sanremo è Sanremo” i parafrazując: „Opole to Opole”.

Bibliografia

Dariusz Michalski „Z piosenką dookoła świata”, Warszawa 1990
Festiwalowe 1001 Drobiazgów, Muzeum Polskiej Piosenki w Opolu, 2015, 2016
„Tańcząca Eurydyka. Anna German we wspomnieniach”, Mariola Pryzwan, Warszawa 2013
Dariusz Michalski „Czesław Niemen. Czy go jeszcze pamiętasz?”, Warszawa 2009
Anna German „Wróć do Sorrento?… Moja historia”, Warszawa 2012
Roman Radoszewski „Czesław Niemen. Kiedy się dziwić przestanę. Monografia artystyczna”, Warszawa 2004
Jarosław Wasik, „Moje festiwale opolskie” w: „Opole, dzieje i tradycja”, red. B. Linek, K. Tarka, U. Zajączkowska, Opole 2011

***

Ciekawi Cię historia Festiwalu w San Remo? Kliknij tutaj, żeby dowiedzieć się więcej.
Muzyka pozwala nam pokonywać własne ograniczenia. Rewolucyjny instrument Re.corder umożliwia to każdej osobie. Kliknij tutaj, żeby przeczytać artykuł.

Matuszyński: kręcenie filmów to zadawanie pytań

Tekst

Agata Pachucy

-

9 maja 2022

0

pachucy_matuszyński_07 Credits_La_Biennale_di_Venezia_-_Foto_ASAC_ph_G_Zucchiatti___4_ (Duży) — La Biennale di Venezia / Foto ASAC ph G. Zucchiatti

„Żeby nie było śladów” w reżyserii Jana P. Matuszyńskiego miał swoją premierę podczas 78. edycji Międzynarodowego Festiwalu Filmów w Wenecji, gdzie został entuzjastycznie przyjęty przez międzynarodową publiczność. W Polsce, podczas zakończonego 25 września Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni, film zdobył Srebrne lwy oraz nagrodę za najlepszą scenografię.

12 maja 1983 roku, na Starym Mieście w Warszawie, patrol milicji zatrzymał Grzegorza Przemyka, który tego dnia świętował wraz z kolegami sukces na egzaminie maturalnym. Zdaniem funkcjonariuszy chłopak był zbyt zuchwały i należała mu się nauczka, dlatego zabrano go na komisariat i zadano serię ciosów w brzuch tak, żeby nie zostawić śladów. Śladów nie było, ale liczne obrażenia wewnętrzne okazały się śmiertelne. Zdarzenie wstrząsnęło opinią publiczną w Polsce i zagranicą.

Scenariusz filmu opiera się na faktach, a inspiracją do jego napisania był reportaż Cezarego Łazarewicza pod tym samym tytułem, co cię zainspirowało w tej historii?

Jan P. Matuszyński: Po moim pierwszym filmie, „Ostatnia rodzina”, szukałem nowej historii, którą mógłbym opowiedzieć na ekranie. Kiedy dostałem od mojego producenta reportaż Łazarewicza od razu wiedziałem, że chciałbym sfilmować tę historię.

Jakie elementy były dla Ciebie najistotniejsze?

W pewnym momencie zacząłem się zastanawiać, co to znaczy opowiedzieć całą prawdę. Co to znaczy, że ktoś widział wszystko. Pomyślałem, że opowiedzenie wydarzeń z perspektywy naocznego świadka będzie intersujące. To był ktoś, kto widział dużo, ale nie wszystko i to właśnie pozostawia pewną dozę tajemnicy. Oglądając cały film zaczynamy się zastanawiać, czy wersja głównego bohatera jest tą prawdziwą, czy może jakieś szczegóły zostały pominięte. Kto tak naprawdę zadał śmiertelny cios? I tak naprawdę nie ma odpowiedzi na to pytanie, natomiast główny bohater, Jurek Popiel, wydaje się być najbliżej możliwości znalezienia odpowiedzi. W pewnym momencie pomyślałem też, że to nie jest film o ludziach zaangażowanych w tę historię, tylko właśnie o samej sprawie i o tym, jakie miała znaczenie wtedy i dzisiaj.

Urodziłeś się rok po wydarzeniach, które opisujesz w swoim filmie, w jaki sposób udało ci się tak dobrze oddać atmosferę i aspekt wizualny lat osiemdziesiątych w Polsce?

Pamiętam, że często pytałem rodziców, jak wyglądało wtedy życie. W trakcie pracy nad filmem te dyskusje weszły na zupełnie inny poziom, zacząłem zadawać sobie zupełnie inne pytania, bo musiałem sam sobie zdać sprawę, jakie znaczenie ma dla mnie ten okres w historii i co z tego chciałbym wykorzystać w filmie. Odtworzenie świata z lat osiemdziesiątych, choć wydaje się, że to nie jest jakaś odległa przeszłość, wymagało od nas wiele wysiłku. Dużo scen kręciliśmy we wnętrzach, ale kluczowe było dla mnie pokazanie Warszawy z tamtych czasów, ponieważ Jurek Popiel i matka Grzegorza, Barbara Sadowska, mieszkali w samym centrum Warszawy. Wspólnie z operatorem Kacprem Fertaczem i całą ekipą długo pracowaliśmy nad tym, żeby znaleźć charakterystyczne elementy, które pomogą w opowiadaniu tej historii nie robiąc jednocześnie z miasta karykaturalnej widokówki. Pracowałem dużo w fazie preprodukcyjnej, długo rozmawialiśmy z Kacprem i z Pawłem Jarzębskim, autorem scenografii, na temat tego, jak wizualnie ma wyglądać film i jakie możemy osiągnąć efekty. Każdy szczegół na ekranie jest niezwykle istotny, dlatego chciałem, aby wszystko było przemyślane.

Twój film jest mozaiką rodzajów: są tam elementy dramatu politycznego, thrillera i dramatu sądowego. Jak poradziłeś sobie z połączeniem tak różnych kodów gatunkowych?

Od początku wydawało mi się, że opresja jest tematem wszechobecnym na każdym poziomie i zacząłem się zastanawiać, co mi się w kinie najbardziej z nią kojarzy. Zdecydowanie najistotniejszą inspiracją było kino hollywoodzkie z lat 70. np. „Rozmowa” Coppoli, poza tym filmy Polańskiego, a w pewnym sensie również „Powiększenie” Antonioniego. To były filmy, które były dla mnie jakimś punktem zaczepienia. Gatunkowo w filmie są elementy thrillera, filmu szpiegowskiego i kryminału. Finalny efekt faktycznie jest mozaiką i to właśnie wielowątkowość i wielogatunkowość są siłą tego filmu. Wydaje mi się, że w dzisiejszych czasach kino jest ciekawe i dobre, jeżeli składa się z wielu elementów i każdy widz może w nim znaleźć coś dla siebie.

To interesujące, że pokazujesz w Wenecji film o młodym chłopaku, który zginął w czasach komunizmu w Polsce w momencie, kiedy w Stanach Zjednoczonych doszło niedawno do podobnej bezsensownej śmierci George’a Floyda. To swego rodzaju echo historii, którą opowiadasz.

Naliczyłem chyba siedem podobnych spraw podczas czterech lat produkcji tego filmu. W ciągu tego czasu każdy z nas słyszał o podobnej historii, która wydarzyła się bliżej lub dalej, zabójstwo Floyda jest tą najbardziej znaną. W pewnym momencie myślałem, że robię przełomowy film, teraz już nie jestem tego taki pewien. To ogromny zaszczyt pokazywać film w konkursie głównym na Festiwalu w Wenecji. Nie obawiam się, że włoska publiczność go nie zrozumie. Myślę, że spokojnie kluczem i punktem zaczepienia mogą być drobne szczegóły, które nawiązują, tak jak powiedzieliśmy, do wielu innych podobnych zdarzeń na świecie. Gdyby nikt tego filmu nie zrozumiał, to oznaczałoby, że takie historie już się nie dzieją, a jest wręcz przeciwnie. Może ten film powstał właśnie ze strachu, że to wciąż jest aktualna historia.

La Biennale di Venezia / Foto ASAC ph G. Zucchiatti

W filmie poruszasz uniwersalne tematy takie jak wolność prasy czy niezależność sądów. Dlaczego tak ważne jest, żeby o tym dzisiaj mówić?

Jednym z kluczowych dla mnie momentów w filmie jest chwila, kiedy Grzegorz odmawia pokazania dokumentów. To co prawda niekoniecznie związane jest z wolnością słowa, ale na pewno dotyczy praw obywatelskich. Pracując nad filmem, aż tak bardzo o tym nie myślałem, ale teraz wydaje mi się, że to jeden z istotniejszych i ponadczasowych elementów, o którym chcę teraz pamiętać, bo wydaje mi się ważny. I oczywiście jest to bezpośrednio powiązane z wolnością słowa, którą bardzo cenię. Wierzę również w wolność widza, dlatego robiąc filmy staram się nie narzucać jakiejś jednej interpretacji. To widz ma myśleć o filmie i zadawać sobie pytania. Seans filmowy to swego rodzaju refleksja, medytacja nad tym, co się zobaczyło i co to dla nas oznacza. Ta sama scena, bohater, ujęcie, dla każdego może oznaczać coś innego i to jest w tym wszystkim najciekawsze. Film powinien stawiać otwarte pytania.

Czy nie uważasz, że doświadczenie komunizmu wpłynęło na sposób zachowania, mówienia i podejścia do wielu spraw. Czy to zostało w Polakach do dzisiaj?

Żaden kraj nie wytnie swojej przeszłości. Ludzie, którzy chcą zastąpić historię własnego kraju czymś innym i udawać kogoś innego, idą w złą stronę. Pracując nad filmem myślałem o wielu sprawach, a w szczególności o tym, że historię piszą zwycięzcy i myślę, że to jest bardzo aktualne stwierdzenie i spójne z tym, co opowiadam. Wydaje mi się, że trzeba mówić o przeszłości, nawet jeśli dotyczy to tematów bardzo bolesnych. Ja na przykład chcę poznać przeszłość i o niej mówić, żeby zrozumieć to, co dzieje się teraz w Polsce i na świecie.

Jacek Braciak (filmowy ojciec Jurka Popiela): Ja pamiętam te czasy kiedy aluzyjność i metafora były właściwie jedynym dopuszczalnym i skutecznym sposobem walki z komunizmem, z ustrojem, z zaściankowością, z niewolą i z ograniczeniami. To były jedyne źródła świeżego oddechu. Po 89. roku, zapewniam nie będę się rozwodził nad sytuacją polityczną Polski, okazało się, że możemy mówić, co chcemy. Na przykład prezydent jest głupi, tylko że to nie działa. Brak aluzji nie zmusza artystów, jeśli możemy tak powiedzieć o polskim show biznesie filmowym, do wysiłku. Myślę, że język wprost, jak sama nazwa wskazuje, jest prosty, jest potoczny, mało wyrafinowany. Więc jeżeli powstaje coś innego, co ma szansę być zawoalowane i szlachetniejsze, to ja to wolę. A każda opowieść, dotycząca na przykład tych zagadnień, o których wspomnieliśmy, ma takie same odniesienia, nieważne czy to jest tragedia grecka czy film nakręcony w 2020 roku.

Jaki sens ma robienie tak złożonych filmów w świecie mediów społecznościowych i braku skupienia?

Mój ociec był dziennikarzem w Polsce lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, dlatego jestem wielkim fanem dłuższych wywiadów, artykułów, książek. Uwielbiam papier. Dzisiaj natomiast czyta się Twittera i hashtagi, a ja nie chcę iść tą drogą. Robienie filmów to sposób na podjęcie głębszego dialogu i skłonienie do refleksji. Nie chcę nikogo oceniać, dzielić świata na dobrych i złych. Jedyna rzecz, jaką mogę zrobić jako reżyser, i wierzę w to bardzo mocno, to skłonić widza przez te dwie godziny trwania filmu do zastanowienia się nad tą sprawą i wyciągnięcia własnych wniosków. Dobra sztuka, artykuły czy literatura są swego rodzaju lustrem, z którego możesz wziąć coś dla siebie i, będę tutaj optymistą, wierzę, że to może sprawić, że świat stanie się lepszy. Czytanie książek, artykułów, oglądanie filmów, skupienie na rozmowie podczas wywiadu, który nie trwa przecież pięciu minut, to wszystko mądrość, z której trzeba czerpać.

***

Jeśli tak jak my kochasz kino, zajrzyj do naszej rubryki „Dopóki jest kino, jest nadzieja”.
Chcesz poznać historię Festiwalu Filmowego w Wenecji? Kliknij tutaj, żeby dowiedzieć się więcej.

Vasocottura: prosto, szybko, ekologicznie!

Tekst

Tiziana Cremesini

-

8 maja 2022

0

Czy słyszeliście kiedykolwiek o vasocotturze? Jest to technika o dość starożytnych korzeniach, która polega na gotowaniu bezpośrednio w szklanych słoikach. Swoją prostotą wzbudza wielką ciekawość. Niedawno technika ta została odkryta na nowo przez szefów kuchni oraz blogerów kulinarnych, gdyż poza łatwością przygotowania, posiada wiele innych zalet.

Przede wszystkim kiedy gotuje się w słoiku nie dochodzi do rozproszenia substancji odżywczych. Oznacza to, że finalnie żywność będzie nie tylko zdrowsza, ale także smaczniejsza. W związku z tym do przygotowania żywności potrzeba mało soli oraz oleju – ta metoda gotowania jest więc także dietetyczna. Co więcej, wszystkie składniki są umieszczone w jednym słoiku, w którym podczas gotowania tworzy się próżnia. W ten sposób brudzi się bardzo mało przestrzeni, a jeśli nie chce się spożywać przetworów od razu, można je przechowywać przez długi czas! Nie wspomnę już o tym, że przygotowanie w osobnych słoikach pozwala zarówno na dostosowanie przepisu według swoich gustów, jak i na uniknięcie zanieczyszczeń w przypadku alergii.

Jednak najciekawszą kwestią jest bardzo szybki czas gotowania, bo zamknięty słoik działa jak mały szybkowar.

Ale zastanawiacie się może, w jaki sposób gotować w słoiku? Ma on podwójną funkcję – naczynia oraz przyspieszania procesu gotowania. Oczywiście potrzebne jest źródło ciepła, a vasocottura może być wykonywana na kilka sposobów. Najczęściej używana jest kuchenka mikrofalowa, ale równie dobrze można wykorzystać tradycyjny piekarnik, normalne palniki gazowe lub, co najlepsze, zmywarkę!

Zacznijmy od słoików. Nadadzą się jakiekolwiek słoiki ze szkła, lecz ważne jest sprawdzenie, czy nakrętki oraz gumowe uszczelki są nieuszkodzone i czy poprawnie działają, ponieważ w przeciwnym razie nie będą w stanie utrzymać próżni. W przypadku użycia mikrofalówki, należy wybrać naczynia wykonane wyłącznie ze szkła, bez części metalowych, bo te mogą okazać się niebezpieczne. Do tego celu z pewnością najlepsze są słoiki Weck lecz na początek można też ponownie wykorzystać słoiki po przetworach i dżemach.

Jeśli chodzi o realizację przepisu, nic prostszego – należy włożyć wszystkie składniki do środka słoika i rozpocząć gotowanie. Tylko jeżeli składniki mają bardzo różny czas gotowania, lub istnieje potrzeba ich podsmażenia, wtedy dzieli się przygotowanie na różne fazy, ale cały czas używamy tego samego słoika.

Gotowanie w kuchence mikrofalowej przewiduje bardzo szybki czas gotowania (średnio 6¬ 8 minut na mocy 800W) oraz przerwę, w której danie nadal gotuje się w słoiku. Jeśli natomiast korzystacie z tradycyjnego piekarnika, umieśćcie słoiki zanurzone na 2 cm w wodzie w naczyniu do pieczenia, a potem gotujcie je przez 20 minut w temperaturze 60-80°. W porównaniu do kuchenki mikrofalowej czas jest trochę dłuższy, jednak krótszy od gotowania tradycyjnego, poza tym oszczędzamy znacznie więcej energii.

Jeśli wolicie technikę polegającą na kąpieli wodnej, ułóżcie słoiki wewnątrz garnka, oddzielając je ściereczką, aby nie zderzały się ze sobą i dodajcie wodę aż do 2/3 wysokości słoików. Gotujcie przez około 15 minut, następnie wyjmijcie słoiki i umieśćcie je do góry nogami. Uważajcie, ponieważ ich zawartość będzie wrząca, dlatego trzeba odczekać parę minut przed otwarciem!

Aby być bardziej ekologicznym, gotowanie można wykonać także w zmywarce. Odbywa się ono za sprawą wysokiego ciepła wytwarzanego podczas fazy suszenia i wykorzystując energię, którą zużyłoby działające urządzenie! W tym przypadku słoiki muszą być zamknięte w torebkach wielokrotnego użytku oraz odpornych na wysokie temperatury.

Używając techniki vasocottury można przygotować całe menù: od risotto po desery, poprzez mięsa, ryby i oczywiście owoce oraz warzywa. Jedynie grzybów lepiej nie przygotowywać w ten sposób. Ich gotowanie uwalnia toksyny, na których odparowanie nie pozwala zamknięty słoik.

Jeśli nadal jesteście sceptycznie nastawieni do tej techniki gotowania, zachęcam was do poszperania w księgarniach i na stronach internetowych. Znajdziecie tam wiele pomysłów na przepisy, niektóre proste, inne bardziej rozbudowane, lecz zawsze interesujące!

Zostawiam was z przepisem zawierającym produkt sezonowy, czyli karczochy, które możecie zaserwować jako dodatek lub wykorzystać jako bazę do risotto! Umyjcie karczochy, pozbywając się twardszych liści i włóżcie je do wody zakwaszonej cytryną (w ten sposób unika się ich czernienia). Kiedy wszystkie karczochy będą umyte, umieśćcie je w słoikach, układając je podstawą (bokiem trzonka) w dół. Doprawcie posiekanym czosnkiem i pietruszką, solą, pieprzem i oliwą z oliwek. Zamknijcie słoik i gotujcie w kuchence mikrofalowej przez 6 minut przy 800 W. Gdy zakończy się czas gotowania, wyjmijcie słoik (uwaga, będzie wrzący!) i odstawcie na co najmniej 10 minut przed podaniem.

Nie pozostaje wam nic innego, jak poeksperymentować z innymi składnikami. Jeśli chcecie prześlijcie mi zdjęcia swoich przepisów!

Macie pytania dotyczące odżywiania? Piszcie na info@tizianacremesini.it, a postaram się na nie odpowiedzieć na łamach tej rubryki!

tłumaczenie pl: Dominika Leśniak

***

Tiziana Cremesini, absolwentka Neuropatii w Instytucie Medycyny Globalnej w Padwie. Uczęszczała do Szkoły Interakcji Człowiek-Zwierzę, gdzie zdobyła kwalifikacje osoby odpowiedzialnej za zooterapię wspomagającą. Łączy w tej działalności swoje dwie pasje – wspomaganie terapeutyczne i poprawianie relacji między człowiekiem i otaczającym go środowiskiem. W 2011 wygrała literacką nagrodę “Firenze per le culture e di pace” upamiętniającą Tiziano Terzani. Obecnie uczęszcza na zajęcia z Nauk i Technologii dla Środowiska i Natury na Uniwersytecie w Trieście. Autorka dwóch książek: “Emozioni animali e fiori di Bach” (2013) i “Ricette vegan per negati” (2020). Współpracuje z Gazzetta Italia od 2015 roku, tworząc rubrykę “Jesteśmy tym, co jemy”. Więcej informacji znajdziecie na stronie www.tizianacremesini.it

Antyczni bohaterowie na fasadzie Złotej Kamienicy

Tekst

Anna Cirocka

-

7 maja 2022

0

Czy wiecie, czym jest ikonografia? Według Słownika Języka Polskiego to dziedzina historii sztuki zajmująca się opisem i interpretacją dzieł plastycznych. Co to jednak oznacza? Wyobraźcie sobie, że oglądacie japoński film nie znając ani słowa w tym języku. Zainteresował Was obraz, dźwięk. Częściowo rozumiecie fabułę, bo obserwujecie ludzi dobrze bawiących się na przyjęciu, krzyczących do siebie, rozstających się na dworcu. Uznaliście, że to był ciekawy film z piękną muzyką i interesująco prowadzoną kamerą. Spodobały Wam się stroje, fryzury, architektura… A teraz pomyślcie, że oglądacie ten sam film z napisami.

Okazuje się, że przyjęcie było obowiązkiem zawodowym, ludzie, którzy do siebie krzyczeli wcale się nie kłócili, a rozstanie na dworcu było ulgą dla obojga. Napisy ułatwiły zrozumienie filmu i to jest właśnie ikonografia. Zrozumienie dzieła nie tylko pod kątem estetycznym, czy techniki jego wykonania. To także odczytanie treści, zawoalowanych znaczeń, kodu kulturowego. Dzięki ikonografii dzieło sztuki przemawia do nas głębiej. Często odczytanie symboliki dzieła sztuki dawnej zajmuje całe lata, a nawet wieki. Tak jest ze Złotą Kamienicą w Gdańsku, której niezwykle bogata dekoracja rzeźbiarska to traktat erudycyjny nawiązujący do antycznej Grecji, republikańskiego Rzymu, polityki renesansowych miast włoskich i protestanckiej moralności.

Złota Kamienica zwana także Domem Speymana lub Domem Steffensów stoi Przy Długim Targu w Gdańsku, w okolicy słynnej fontanny Neptuna i w sąsiedztwie Dworu Artusa. Wąska fasada zwrócona na południe wyróżnia się wśród wielobarwnych ścian sąsiednich budynków czystą bielą i złoconymi elementami dekoracji architektonicznej. To jedna z wybitniejszych realizacji XVII wieku w Gdańsku, a mimo to nie doczekała się jeszcze publikacji, która podjęłaby problematykę wszystkich treści ikonograficznych przedstawionych na fasadzie. Nie jest to niedopatrzenie, a kwestia pokory w podejściu do analizy tak skomplikowanego przekazu. Badacze poddają rozważaniom wewnętrzny porządek, który umożliwiłby odczytanie całego programu, ale też dociekają kryteriów doboru przedstawień i zależności istniejących między treściami.

Treści symboliczne i alegoryczne, które pojawiają się w bogatej dekoracji architektonicznej wielu reprezentacyjnych budowli Gdańska nawiązują do antyku interpretowanego według moralności protestanckiej. Sztuka około roku 1600 stała się dla patrycjuszy gdańskich także formą przekazania idei republikańsko-stoickich. Wykorzystywano do tego antyczne teksty Owidiusza, Liwiusza, Cycerona, Waleriusza Maksymusa, czy Plutarcha, a w dekoracjach architektonicznych oraz w malarstwie i rzeźbie ukazywano Gdańsk jako republikę, Nowy Rzym z jego historią i mitami, które wykorzystywano gloryfikując historię lokalną. Gdańszczanie sukcesywnie budowali swoją odrębność, zarówno kulturalną, jak polityczną. Odniesienie do Nowego Rzymu dotyczy mitu założycielskiego Wiecznego Miasta, które w Gdańsku powiązano ze zwycięskim oblężeniem Malborka i pokonaniem Krzyżaków. Do tych wydarzeń odnoszono się w kulturze równie często, jak do antyku, wiążąc ze sobą idee i wzorując się na włoskich republikach miejskich.

Złotą Kamienicę zbudowano w 1609 roku w jednym z najbardziej reprezentacyjnych punktów Gdańska, na posesji przy Długim Targu nr 41. Johann Speyman zlecił budowę według projektu Abrahama van den Blocka z kamienną fasadą w stylu manierystycznym. Częściowe wykonanie rzeźb przypisuje się Hansowi Voigtowi z Rostocka. Całość ukończono w 1618 roku i od tego czasu kamienica obok funkcji mieszkalnej pełniła także rolę muzeum osobliwości. Speyman zgromadził w domu kolekcję rzeźb, przedmiotów rzemiosła artystycznego, wyposażył bibliotekę oraz stworzył minizbrojownię z mediolańskimi zbrojami. Zatrudnił także kustosza, który raz w tygodniu oprowadzał gości po wnętrzach. Po śmierci Speymana kamienicę przejęli jego zięciowie, następnie rodzina Krause. Carl Gottlieb Steffens został właścicielem w 1768 roku i w rękach tej rodziny dom pozostawał do 1918 roku, gdy przeszedł na własność miasta. Zbiory, które w 1938 roku przeniesiono do Państwowego Muzeum Przyrodniczego i Prehistorii zaginęły z końcem drugiej wojny światowej. Kamienica także została w większości zniszczona podczas niemieckich nalotów. Zrekonstruowano ją na podstawie projektu Mariana Bajdo.

Złota Kamienica ma symetryczną, trójosiową fasadę, dzieloną pilastrami i zwieńczoną tarasem z balustradą, za którą znajduje się cofnięty szczyt naczółkowy. W środkowej osi mieści się portal w półkolistym obramieniu, a po jego bokach znajdują się pilastry toskańskie ozdobione panopliami. W wyższych kondygnacjach pilastry są udekorowane wiciami winorośli z gronami lub stylizowanymi owocami i kwiatami granatu oraz mają jońskie kapitele. Fasadę wieńczą cztery posągi alegorii dawnych cnót platońskich, które chrześcijaństwo zaadaptowało na cnoty kardynalne. Natomiast nad portalem ukazano alegorie cnót teologicznych podrzędnych wobec kardynalnych. Zaakcentowanie cnót w ikonografii fasady to komunikat Speymana, który wskazuje na identyfikację ze stoickim ideałem mędrca doskonałego.

Wśród bogatej dekoracji największą grupę stanowią bohaterowie antyczni. Wizerunki Solona i Temistoklesa niejako patronują ideowo całemu programowi ikonograficznemu. Solon jako ateński prawodawca i koryfeusz demokracji wierzył, że pomyślność miasta (greckiego polis) zależy od moralności obywateli i zgody wewnętrznej. W 594 roku p.n.e. wprowadził w Atenach reformy, które znacznie poprawiły sytuację polityczną i częściowo społeczną. W Gdańsku był wzorcem cnót obywatelskich. Jego wizerunek znalazł się nad kapitelem pilastru trzeciej kondygnacji i flankuje, wspólnie ze znajdującym się po drugiej stronie portretem Katona scenę bitwy Temistoklesa ukazaną reliefowo w prostokątnym polu. Temistokles, po postać którego sięgnięto do Plutarcha i Waleriusza Maksymusa, w odniesieniu do sytuacji politycznej Gdańska stał się przykładem mądrego i sprytnego wodza. W V wieku p.n.e. Temistokles jako wybitny polityk stworzył flotę, która stała się potęgą morską. Dla Aten znaczyło to przewodnictwo w związku ogarniającym wyspy i pobrzeża Morza Egejskiego z Delos w ośrodku. Temistoklesowi pozwolono zrealizować plan, który był częściowo niesprawiedliwy, ale korzystny dla Aten. Czy relief z bitwą Temistoklesa należy bezpośrednio łączyć z historią Gdańska, który wówczas z racji swoich kontaktów handlowych był przeciwny wojnie polsko-szwedzkiej, a tym samym budowie floty królewskiej? Badacze twierdzą, że nie mamy dowodów na to, żeby Speyman miał inne zdanie niż Rada Miasta w kwestii budowy floty. W dekoracji kamienicy wskazano zatem na korzystny dla miasta plan działania dający kontrolę i umożliwiający rozkwit handlu, polityki i kultury nawet wówczas, jeśli będzie to wymagało pewnego poświęcenia. W przypadku patrycjatu, do którego należał Speyman, pierwszeństwo miał zawsze interes miasta. Zostało to dodatkowo podkreślone przedstawieniami bohaterów rzymskich i ich historii. Odczytując ikonografię ilustracji z wydarzeń Rzymu republikańskiego warto zwrócić uwagę na kwestię wolności Gdańska i przestrogi dla Rzeczpospolitej w jej staraniach o ograniczenie przywilejów miasta. Wśród bohaterów rzymskich ukazano, między innymi, Lukrecję i Lucjusza Juniusa Brutusa. Relief przedstawiający scenę z Lukrecją i Brutusem znajduje się w prostokątnym polu między drugą, a trzecią kondygnacją. Flankują go wizerunki Marka Porcjusza Katona, stoika słynnego z uczciwości i głosiciela idei republiki oraz Ottona III, „szlachetnego cesarza” i zwolennika odnowy Cesarstwa Rzymskiego. Lukrecja, pół-legendarna postać schyłku Rzymu królewskiego oraz jej krewny Lucjusz Junius Brutus są wiązani z początkiem republiki rzymskiej w 509 roku p.n.e. Lukrecja, zgwałcona przez królewicza Sekstusa Tarkwiniusza wolała popełnić samobójstwo, niż żyć w hańbie. To sprawiło, że stała się wzorem cnót niewieścich, a Waleriusz Maksymus opisał ją w rozdziale O cnocie czystości. Jej śmierć stała się początkiem buntu i obalenia monarchii. Lucjusz Junius Brutus jako mściciel śmierci Lukrecji odegrał ogromną rolę w początkach republiki, bo jako przywódca powstania przeciw Tarkwiniuszowi doprowadził do wypędzenia króla i przekazania władzy w ręce Senatu. Został też pierwszym konsulem.

Nie sposób wymienić wszystkich postaci historycznych, biblijnych, alegorycznych i pół-legendarnych, których wizerunki znalazły się na fasadzie kamienicy. Każda z nich uzasadnia działalność władz Gdańska, które podkreślając swoje republikańskie ideały używały kategorii politycznych cnót rzymskich, czynów obrońców demokracji ateńskiej, czy wydarzeń biblijnych dla propagowania i uzasadnienia swoich działań na rzecz miasta. Nie można pominąć religii, o której ten artykuł nie traktuje. Pomimo, że dominuje historia i wzory grecko-rzymskie, całemu programowi patronuje sam Bóg, a odniesień do Biblii i religii jest równie dużo. Interes Gdańska był w XVII wieku stawiany ponad wszystko. Bogate miasto bogaciło się jeszcze bardziej, a erudycyjny traktat w dekoracji rzeźbiarskiej publicznych i prywatnych budynków był świadectwem wiedzy, wiary, wykształcenia i świadomości obywatelskiej.

Bibliografia:

Jacek Bielak, Ikonografia Złotej Kamienicy na nowo odczytana, [w:] Mieszczaństwo gdańskie, Gdańsk 1997
Marcin Kaleciński, Mity Gdańska. Antyk w publicznej sztuce protestanckiej res publiki, Gdańsk 2011
Tadeusz Zieliński, Grecja niepodległa, Katowice 1988

***

Inne artykuły Anny Cirockiej, ekspertki od historii sztuki znajdziecie tutaj.
Piękno polskiej i włoskiej architektury nigdy nie przestaje zaskakiwać. O podróżach po Polsce i Włochach przeczytasz tu.

Guido Fuga, efekty specjalne dla mistrza Pratta

Tekst

Tomasz Skocki

-

5 maja 2022

0

Skocki_09 (Duży) — Guido Fuga / arch. Guido Fuga

Architekt i rysownik Guido Fuga urodził się w Wenecji w 1947 roku. Od roku 1968 współpracował z Hugo Prattem przy tworzeniu takich słynnych serii, jak „Corto Malteseˮ czy „Gli scorpioni del desertoˮ, do których rysował liczne elementy i szczegóły kadrów i pasków. Wraz z drugim najważniejszym asystentem Pratta, którym był Raffaele „Leleˮ Vianello, jest autorem ilustrowanego tomu „Corto Scontoˮ, poświęconego tajemnicom i ciekawostkom Wenecji oraz licznych komiksów, które powstały po śmierci Pratta. Należy wspomnieć, że komiks jest tylko jednym z zainteresowań i zajęć Fugi, który pracował w najróżniejszych dziedzinach sztuki.

W poniższym wywiadzie poznamy wiele ciekawostek i anegdot o tym, jak powstawały przygody Corta Maltesego, o pracy rysowników i o prawdziwych osobach, które były inspiracją dla tworzonych przez Pratta postaci.

W jaki sposób zaczął pan karierę w świecie komiksu? Jak rozpoczęła się współpraca z Hugo Prattem?

Wszystko zaczęło się w 1968 roku, krótko po tym, jak zacząłem studiować architekturę. Wraz z moją narzeczoną Marioliną spotkaliśmy Pratta w księgarni, którą prowadziła moja dobra przyjaciółka, Nini Rosa (która później stała się wzorem dla postaci Esmeraldy w serii „Corto Maltese”). Mistrz, którego zaintrygowała moja dziewczyna (w mini spódniczce i z bardzo krótkimi włosami… to ona była Venexianą Stevenson z przygód Corta), zaprosił nas tego samego wieczoru do swojego domu, w dzielnicy Malamocco, na pyszny, mocno przyprawiony makaron. Spotkanie było początkiem długiej przyjaźni, a ja zostałem zaproszony do współpracy przy realizacji wszystkich elementów, których Pratt nie chciał rysować, a które musiały wyglądać idealnie: pojazdy wojskowe, pociągi, architektura w tle… Ja nazywałem je efektami specjalnymi. Hugo wtedy podpisał właśnie z „Pifem” umowę dotyczącą realizacji 20-stronicowych opowieści o postaci Corta Maltesego. W praktyce były to prawdziwe narodziny bohatera, który w „Balladzie o słonym morzu” był postacią drugoplanową, tak samo jak Rasputin, a prawdziwymi bohaterami była dwójka nastolatków. Na okładce pierwszego zbiorowego wydania „Ballady” we Włoszech, Pandora i Cain byli na pierwszym planie, a dwóch kompanów pojawiało się w tle.

Co może nam pan opowiedzieć o swojej karierze rysownika? Które z dzieł, nad którymi pan pracował, wspomina pan z największą przyjemnością?

Moja kariera komiksowa miała charakter epizodyczny, ponieważ zajmowałem się wieloma rzeczami: ilustracjami, storyboardami, obrazkami na dywany, marmurowymi intarsjami do stołów, współpracowałem też przez piętnaście lat z artystą konceptualnym Alighiero Boettim… Kiedy zmarł Pratt, wraz z kolegą Lelem Vianellem – który również był współpracownikiem mistrza – stworzyłem opowieść komiksową „L’ultimo volo” („Ostatni lot”), potem „Le Ali del Leone” („Skrzydła Lwa”) – komiks o historii lotnictwa – oraz „Cubanę”. Razem stworzyliśmy również przewodnik po Wenecji pt. „Corto Sconto”, który osiągnął wielki sukces na rynku wydawniczym.

Począwszy od lat 60. komiks włoski mocno ewoluował, stając się pełnoprawną formą sztuki. Których artystów uważa pan do dziś za najważniejszych?

Kiedy mówimy o wielkich nazwiskach włoskiego komiksu, to – oprócz Pratta – są to dla mnie Dino Battaglia, Guido Crepax czy Sergio Toppi, potem Vittorio Giardino, Milo Manara i niezwykle utalentowany, przedwcześnie zmarły Andrea Pazienza.

Jak wyglądała współpraca z Hugo Prattem? Które z dzieł, które razem stworzyliście, były dla pana najbardziej interesujące i które najbardziej zapadły panu w pamięć?

Z dzieł, które narysowałem z Prattem na pewno najbardziej lubię „Na Syberii” oraz „Baśń wenecką”, która powstawała dzień po dniu w naszym gabinecie w Malamocco, a kolorami zajmowała się Mariolina. Pomysłodawcą projektu był Alberto Ongaro, który współpracował z tygodnikiem „L’Europeo” – co tydzień miały ukazywać się w nim dwie kolorowe strony komiksu. Potem jednak, po spotkaniu w Londynie, gdzie wówczas mieszkał Ongaro, Hugo znalazł wymówkę, żeby uniknąć współpracy ze swym starym przyjacielem i współpracownikiem. Myślę, że chodziło o to, że nie chciał, by ktoś inny pisał dialogi jego bohaterów – każdy z nich był zresztą jego alter ego. Urodził się pod znakiem bliźniąt i miał podwójną naturę: z jednej strony był Cortem, z drugiej Rasputinem… Jeżeli inna osoba pisała o jego postaciach, to w pewnym sensie wykradała mu duszę.

Guido Fuga, Milo Manara,Hugo Pratt e Fulvia Serra / arch. Guido Fuga

Jak powstawały poszczególne odcinki, od szkiców do pełnych plansz komiksowych?

Realizacja odcinków podparta była dużą pracą bibliograficzną. Nie było wtedy komputerów, więc Hugo przygotowywał coś w rodzaju storyboardu, w którym podawał mi, gdzie mniej więcej mają znajdować się moje samoloty, wozy pancerne itp. Później decydował, dokąd ma podążać opowieść i historia rozwijała się spontanicznie, tak jak w przypadku „Baśni weneckiej”, która po kłótni z Ongarem powstawała jako czysta improwizacja, strona po stronie.

Venexiana, Hugo Pratt / arch. Guido Fuga

Wenecja odegrała fundamentalną rolę w historii włoskiego komiksu. Które aspekty miasta, jego historii i zabytków najmocniej zainspirowały waszą pracę?

Wenecja – jak zresztą napisaliśmy, już po śmierci Pratta, w naszym przewodniku „Corto Sconto” – była dla wyobraźni mistrza (i nie tylko jego) czymś w rodzaju niezwykłej sceny teatralnej. Podwójny labirynt – miejski i wodny – jest intrygującą zagadką dla marzycieli i dla tych, którzy poszukują symboli i wiedzy tajemnej.

Jak bardzo istotny był w przygodach Corta Maltesego i w innych dziełach Pratta element fantastyczno-ezoteryczny?

Pratt często sięgał po element ezoteryczny jako klucz, który pozwalał nawiązać do mitów. Mit był dla niego kluczem do rozwiązania każdej zagadki, a także pierwowzorem wszelkich opowieści. Corto ma niejednoznaczne podejście do wierzeń (czy to magicznych, czy innych); często jest świadkiem tajemnych obrzędów i rytuałów voodoo – nie rozumie ich, ale akceptuje. Maltańczyk sam wyciął sobie nożem linię szczęścia na dłoni, ponieważ urodził się bez niej: widocznie sądzi, że jest w stanie sam wpłynąć na bieg wydarzeń.

W dziełach Pratta bardzo obecny jest wątek walki ludów tubylczych przeciwko dominacji białych. Czy podobne podejście do tematu brało się głównie z biografii samego artysty, czy może było odzwierciedleniem konkretnej politycznej wrażliwości?

Pratt był ostatnim bardem zmierzchu kolonializmu, który wielką uwagę poświęcał szczegółom – mundurom, naszywkom wojskowym, pojazdom itd. Na pewno jego własne doświadczenie z dzieciństwa w Afryce było dla niego źródłem fascynujących go elementów – krajobrazów i wojskowych mundurów. Trzeba też wspomnieć o duchu tamtych czasów, kiedy młodzież w całym świecie zachodnim buntowała się i stawała po stronie ofiar kolonializmu. Pratt doskonale rozumiał, jak wyglądała sytuacja, ale podchodził do tego ze swoją typową ironią: pamiętam dobrze, kiedy dopytywał mnie – studenta architektury związanego z ruchem sześćdziesiątego ósmego roku – o studenckie protesty i zastanawiał się, czemu nie oblepiamy wykładowców bitumem i ptasimi piórami, tak jak robiono na jego ukochanym dzikim zachodzie.

Jaki był Hugo Pratt w życiu codziennym? Ile jego cech możemy znaleźć w Corcie i w innych bohaterach, których był twórcą?

Pratt był prawdziwym człowiekiem orkiestrą. Gdy wchodził do jakiegoś lokalu, natychmiast skupiał na sobie uwagę całego towarzystwa, a kiedy miał przy sobie gitarę, pięknie śpiewał utwory Burla Ivesa, którego uwielbiał, oraz piosenki z Ameryki Południowej, z którymi miał do czynienia, przez ponad dekadę, w Buenos Aires. Do dziś pamiętam libacje alkoholowe w domu w Malamocco: mistrz śpiewał do późnego wieczora, a wszyscy przyjaciele – w ciemności, oczarowani i upojeni alkoholem – czuli się jakby zagubieni w innym wymiarze, poza czasem. Pratt miał w sobie magię i, kiedy tylko chciał, potrafił rozśmieszać ludzi do łez za pomocą teatru wyobraźni, który potrafił przywołać. Ale już wystarczy, zmęczyło mnie wspominanie tamtych cudownych czasów. Mam nadzieję, że moja opowieść była wyczerpująca; jeżeli nie, zawsze można coś wymyślić, tak jak robił to wielki bajarz Hugo – trochę kłamczuch, ale genialny…

foto: Sławomir Skocki, Tomasz Skocki

***

Interesuje Cię historia włoskiego komiksu? Kliknij tutaj, aby przeczytać więcej artykułów z serii „Komixando”.
O Hugo Prattcie, jego twórczości i życiu pisaliśmy w poprzednich częściach tej serii. Przeczytasz je tutaj.

Polsko-Włoskie Forum Gospodarcze

Tekst

Redazione

-

4 maja 2022

0

29 kwietnia dobiegło końca Polsko-Włoskie Forum Gospodarcze, którego głównym organizatorem była Polsko-Włoska Izba Gospodarcza, a partnerem wydarzenia było Województwo Lubelskie.

Głównym wydarzeniem Forum była konferencja, która odbyła się 27 kwietnia, a jej celem było stworzenie nowych, międzynarodowych relacji biznesowych.

14 lubelskich firm z wielu branż, tj. agro-spożywczej, meblarskiej, budowlanej, usług IT, bio-technologii, mogło zaprezentować swoje produkty i usługi przed kilkudziesięcioosobową plateą, składającą się z włoskich firm i przedsiębiorców.

Swoich patronatów udzieliły: Ambasada RP w Rzymie, ktòrą podczas wydarzenia reprezentowała Pani Justyna Stańczewska – Radca Wydziału Polityki i Ekonomii; Gmina Palombara Sabina – reprezentowana przez Guido Trugli – vice Burmistrza i Ilenię Franconi – Asesora ds. Prac Publicznych oraz prywatna firma GBSAPRI SpA reprezentowana przez Dyrektora Zarzadzajacego Carlo Maria Bassi.

Udział w konferencji wzięła również Aleksandra Leoncewicz z Polskiej Agencji Inwestycji i Handlu w Mediolanie, która wspiera zarówno zagraniczną ekspansję polskich firm, jak i napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski.

Celem Forum było przedstawienie potencjału województwa lubelskiego, jego zasobów, roli w gospodarce krajowej i możliwości inwestycyjnych. Prezentacji regionu, w jego wielu aspektach, dokonał v-ce Marszalek Zbigniew Wojciechowski, który podkreślił jak ważne są już istniejące relacje biznesowe pomiędzy włoskimi i lubelskimi firmami i jak wiele możliwości ma do zaoferowania, województwo lubelskie, nowym inwestorom i przedsiębiorcom.

Całemu wydarzeniu towarzyszyła atmosfera wzajemnej ciekawości – także strony włoskich gości, którzy bardzo chcieli poznać polskie produkty, usługi, czasami inne spojrzenie na dany temat, jak też ze strony polskich przedsiębiorców, którym bardzo zależało, aby poznać nową opinię na temat swego produktu czy usługi a jednocześnie dowiedzieć się jakie potrzeby ma włoski rynek.

To wszystko przełożyło się na wiele spotkań B2B w drugiej części konferencji. Niektóre z tych spotkań już przekształciły się w negocjacje handlowe i wizyty studyjne z perspektywą realizacji pierwszych zamówień w ciągu najbliższego miesiąca.

Podczas Forum doszło również do spotkania Rzymskiej Administracji Publicznej w osobach: v-ce Wojewody Województwa Rzymskiego Pierluigi Sanna i radnego mec. Alessandro Palombi. Obie strony zadeklarowały chęć zacieśnienia współpracy i podpisania umowy partnerskiej pomiędzy Województwem Rzymskim i Lubelskim.

Na uwagę zasługuje udział prywatnej firmy – GBSAPRI SpA – jednego z największych brokerów ubezpieczeniowych we Włoszech, który objął patronatem wydarzenie. Obecny na uroczystości Dyrektor Zarządzający firmy podkreślił 70-letnie doświadczenie firmy w doradztwie i zarządzaniu ryzykiem oraz zapowiedział maksymalną gotowość do wspierania włoskich i polskich firm zaangażowanych w wymianę handlową w zakresie wszelkich potrzeb i zabezpieczeń ubezpieczeniowych, które są nieodzowną częścią każdego biznesu.

Organizatorzy są przekonani, że takie spotkanie szybko przełoży się na wymierne efekty po obu stronach, oraz że było pierwszym ale nie ostatnim pomiędzy polskimi i włoskimi przedsiębiorcami.

Cinema Italia Oggi – przegląd nowego kina włoskiego

Tekst

Redazione On-line

-

4 maja 2022

0

Przegląd najnowszych i najciekawszych produkcji ze słonecznej Italii w dniach 6-10 maja Kino Muranów w Warszawie, 6-12 maja Kino Nowe Horyzonty we Wrocławiu.

Pod słońcem nowego kina włoskiego

W Kinie Muranów przegląd otworzy premierowy pokaz najnowszego filmu Nanniego Morettiego „Trzy piętra”. Twórca rewelacyjnego „Pokoju syna” powraca z poruszającym filmem o miłości, gniewie i wybaczeniu. Splatająca losy mieszkańców rzymskiej kamienicy, rozpisana na dekadę saga powstała w oparciu o bestsellerową powieść izraelskiego pisarza, Eshkola Nevo. „Trzy piętra” miały swoją premierę w konkursie festiwalu w Cannes, którego Nanni Moretti jest stałym bywalcem. Tym razem na Lazurowe Wybrzeże przywiózł dzieło, w którym rozmach sąsiaduje z intymnością, a do drzwi na zmianę pukają gniew i melancholia.

Z kolei w Kinie Nowe Horyzonty przegląd otworzy prezentowane w konkursie głównym Festiwalu w Wenecji, najnowsze dzieło braci D’Innocenzo, uchodzących za coraz większy fenomen współczesnego kina włoskiego. Duet reżyserski, nagrodzony w ubiegłym roku Srebrnym Niedźwiedziem za niepokojące Złe Baśnie, po raz kolejny stawia na oryginalność fabuły, osadzając akcję America Latina na styku dramatu i thrillera.

W programie nie zabraknie również dobrze znanych nazwisk. Z nową produkcją powraca Paolo Genovese – reżyser głośnego w Polsce przeboju Dobrze się kłamie w miłym towarzystwie. I choć tym razem w Superbohaterach nie prosi nikogo o wyciągnięcie komórek na stół, wciąż opowiada o związkach, zastanawiając się, czy miłość na całe życie jest możliwa.

Tegoroczna odsłona Cinema Italia Oggi to również spotkania z ulubionymi gwiazdami kina włoskiego – w dramacie 3/19 w roli głównej zobaczymy Kasię Smutniak, która wciela się w odnoszącą sukcesy prawniczkę. Wielki ekran przejmie też znakomity Toni Servillo – znany publiczności jako Jep Gambardella z Wielkiego Piękna. Tym razem aktora zobaczymy w roli neapolitańskiego komika w biograficznym Qui Rido Io. Oprócz tego w programie m.in. przedpremierowo uhonorowany nagrodą „Director’s Fortnight” na ostatnim festiwalu w Cannes włoski dramat Chiara. Jest to ostatnia część trylogii kalabryjskiej (Mediterranea oraz Ciambra), która przyniosła Jonasowi Carpignano nie tylko uznanie, ale i szereg festiwalowych laurów. Realizm opowieści osadzonej w splątanej z mafią społeczności podkreślają zdjęcia Tima Curtina i muzyka skomponowana przez cenionego reżysera Benha Zeitlina.

Organizatorem przeglądu jest Instytut Kultury Włoskiej w Warszawie i Krakowie. Po przeglądach w Warszawie i we Wrocławiu filmy będzie można zobaczyć również w Krakowie (Kino pod Baranami), Łodzi (Kino Charlie), Poznaniu (Kino Pałacowe), Katowicach (Kino Rialto) i w Gdyni (Gdyńskie Centrum Filmowe).

Program Cinema Italia Oggi:

Piątek, 6 maja

Kino Muranów, Warszawa: Trzy piętra, reż. Nanni Moretti, godz. 18 i 20:30

Kino Nowe Horyzonty, Wrocław: America Latina, reż. Damiano i Fabio D’Innocenzo, godz. 19; Król śmiechu, reż. Mario Martone, godz. 21

Sobota, 7 maja

Kino Muranów, Warszawa: 3/19, reż. Silvio Soldini, godz. 17:30; Superbohaterowie, reż. Paolo Genovese, godz. 20:30

Kino Nowe Horyzonty, Wrocław: 3/19, reż. Silvio Soldini, godz. 18; Trzy piętra, reż. Nanni Moretti, godz. 21

Niedziela, 8 maja

Kino Muranów, Warszawa: Król śmiechu, reż. Mario Martone, godz. 17:30; Trzy piętra, reż. Nanni Moretti, godz. 18; Chiara, reż. Jonas Carpignano, godz. 20:30

Kino Nowe Horyzonty, Wrocław: Superbohaterowie, reż. Paolo Genovese, godz. 19

Poniedziałek, 9 maja

Kino Muranów, Warszawa: America Latina, reż. Damiano i Fabio D’Innocenzo, godz. 18; Re Granchio, reż. Alessio Rigo de Righi, Matteo Zoppis, godz. 20:30

Kino Nowe Horyzonty, Wrocław: Freaks Out, reż. Gabriele Mainetti, godz. 19

Wtorek, 10 maja

Kino Muranów, Warszawa: Welcome Venice, reż. Andrea Segre, godz. 18; Freaks Out, reż. Gabriele Mainetti, godz. 20:30

Kino Nowe Horyzonty, Wrocław: Welcome Venice, reż. Andrea Segre, godz. 19

Środa, 11 maja

Kino Nowe Horyzonty, Wrocław: Re Granchio, reż. Alessio Rigo de Righi, Matteo Zoppis, godz. 19

Czwartek, 12 maja

Kino Nowe Horyzonty, Wrocław: Chiara, reż. Jonas Carpignano, godz. 19; Superbohaterowie, reż. Paolo Genovese, godz. 21:10

***

O kinie włoskim piszemy regularnie w naszej rubryce „Dopóki jest kino, jest nadzieja”. Wszystkie aktualne włoskie wydarzenia znajdziecie tutaj.

Winna fizyka

Tekst

prof. Bartłomiej Andrzejewski, prof. Adam Rachocki

-

1 maja 2022

0

Kto by pomyślał, że wino może stać się… obiektem zainteresowań fizyków. Okazuje się, że to niezwykle pasjonująca historia.

Może się wydawać, że wino nie powinno przysparzać kłopotu w badaniach, gdyż jest substancją składającą się głównie z wody (75-90%), alkoholu (6-22%), cukrów (poniżej 4 g/l) oraz naturalnych związków nadających odpowiedni smak i kolor. Zaskakiwać może fakt, że w winie znajduje się ponad tysiąc różnych związków chemicznych i nie wszystkie są dobrze poznane! Aż trudno uwierzyć, że po ponad 5 tysiącach lat od odkrycia sposobu produkcji wina nasza wiedza o nim jest wciąż niekompletna i wymaga uzupełniania. Właśnie dlatego wino dla naukowców jest wielkim wyzwaniem a zarazem skomplikowaną i niezwykle ciekawą substancją.

Naukowe badania dotyczące wina stają się jeszcze bardziej złożone jeśli uwzględnimy, że na jego smak wpływa wiele czynników: odmiana winorośli, warunki atmosferyczne, rodzaj gleby i sposób nawożenia, region i kraj uprawy. W produkcji niezwykle istotny jest też proces utleniania, który nie może przebiegać zbyt intensywnie, co niekorzystnie wpływa na zmiany właściwości fizykochemicznych produktu – kontakt moszczu z tlenem prowadzi do powstania silnie reaktywnego nadtlenku wodoru, który utlenia alkohol do aldehydu octowego, powodując gorzkawy smak wina. Reakcja z tlenem jest kluczowa dla smaku wina, a na jej przebieg istotny wpływ mają m.in. domieszki paramagnetyczne, czyli śladowe ilości jonów żelaza, miedzi czy manganu, występujących w winie w sposób naturalny. Owe paramagnetyczne suplementy pochodzą na ogół z gleby, w której rośnie i dojrzewa winorośl i stanowią istotne katalizatory reakcji utleniania alkoholu podczas produkcji wina.

Tę winiarską łamigłówkę starają się rozwikłać dwa współpracujące ze sobą ośrodki: Instytut Fizyki Molekularnej Polskiej Akademii Nauk z Poznania (IFM PAN) oraz Instytut Badawczy AgroSup Dijon z Uniwersytetu Bourgogne Franche-Comté we Francji, które prowadzą badania dotyczące procesów winifikacji wykorzystując do tego unikatową technikę relaksometrii magnetycznego rezonansu jądrowego (w skrócie: relaksometria NMR); metoda ta oparta jest na zjawisku fizycznym, które znalazło już nieocenione zastosowanie w medycynie w skanerach rezonansu magnetycznego (MRI). Dzięki uprzejmości prof. Bartłomieja Andrzejewskiego i prof. Adama Rachockiego Gazzetta Italia miała okazję poznać zasady działania relaksometrii NMR oraz jej korzyści dla przemysłu winiarskiego. Początkiem współpracy instytutów z Poznania i Dijon było włączenie się w projekt EURELAX (CA15209), czyli Europejską Sieć Relaksometrii NMR, która zrzesza naukowców z różnych dziedzin i z różnych krajów Europy wykorzystujących relaksometrię NMR zarówno w badaniach podstawowych oraz aplikacyjnych, m.in. w zaawansowanym materiałoznawstwie i przemyśle, w diagnostyce medycznej i terapii, w naukach i technologiach rolno-spożywczych oraz środowiskowych.

Solenoid stanowiący kluczowy element relaksometru NMR

Podczas kontaktów naukowych z przedstawicielami z Uniwersytetu Bourgogne Franche-Comté, Agrosup Dijon, okazało się, że relaksometr NMR, którym dysponuje Instytut Fizyki Molekularnej PAN w Poznaniu może być wykorzystany również w badaniu jakości wina. „Od kilku lat wzrastała nasza ambicja w podejmowaniu kolejnych wyzwań w obszarze szeroko rozumianej nauki o żywności – Food Science; dotychczas zajmowaliśmy się badaniem m.in. naturalnych olejów i miodów pszczelich. Naukowcy z instytutu we Francji posiadają ugruntowaną wiedzę oraz doświadczenie w badaniu różnych procesów fizykochemicznych, które determinują m.in. jakość żywności, sposób przechowywania, czy jej konserwacji. Z kolei nasz wkład, to wieloletnie doświadczenie w wykorzystaniu relaksometrii NMR i analizie danych eksperymentalnych, dlatego zainicjowana współpraca przynosi korzyści dla obu stron.”, podkreśla prof. Rachocki – koordynator badań prowadzonych w IFM PAN w Poznaniu.

W całej historii nie brakuje też wątku włoskiego. Producentem powszechnie używanych relaksometrów NMR jest włoska firma Stelar z Mede (w prowincji Pawia) działająca na rynku od 1984 roku. Do tej pory aparatura firmy Stelar znalazła zastosowania między innymi w badaniach takich produktów żywności jak ryby, jajka, miody, jabłka, mleko w proszku, czy słodycze. Jeden z obiecujących obszarów badań dotyczy serów. Eksperymenty przeprowadzone na Parmigiano Reggiano i Fiore Sardo DOP sugerują między innymi możliwość wykorzystania tej techniki analitycznej do identyfikacji mozzarelli wykonanej z dodatków zakwaszających, zamiast mleka i naturalnej podpuszczki zgodnie z tradycją. W Polsce relaksometry firmy Stelar znaleźć można w Instytucie Fizyki Molekularnej PAN w Poznaniu, na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim oraz Uniwersytecie im. Adam Mickiewicza.

Prof. Adam Rachocki (z lewej) oraz Prof. Bartłomiej Andrzejewski (z prawej) podczas Targów WINO

Obecnie naukowcy z Instytutu Fizyki Molekularnej PAN starają się zainteresować swoimi odkryciami grono krajowych producentów wina oraz winiarzy. Znakomitą okazję do tego stworzyły Targi WINO – Targi Polskich Win i Winnic, które odbyły się w dniach 27-29 sierpnia w Poznaniu. Dla naukowców z instytutu z Poznania była to z jednej strony szansa do zaprezentowania swoich najnowszych osiągnięć w badaniach procesów winifikacji za pomocą techniki magnetycznego rezonansu jądrowego, z drugiej do poznania specyfiki technik produkcji wina i wyzwań, z jakimi spotykają się jego polscy producenci. Oferta oraz możliwości badawcze IFM PAN spotkały się z dużym zainteresowaniem zarówno wystawców, jak i osób zwiedzających targi, wśród których znaleźli się entuzjaści wina, jak również fizyki.

***

Historia wina, jego rodzaje i związki z licznymi aspektami życia człowieka to pasjonujący temat. Więcej artykułów na ten temat znajdziesz tutaj.

„Szklana pogoda”, czyli naukowe pasje noblisty Giorgia Parisiego

Tekst

Bartłomiej Andrzejewski

-

30 kwietnia 2022

0

Andrzejewski_01 Parisi_con_Mattarella — Giorgio Parisi i prezydent Włoch Sergio Mattarella, fot. Quirinale.it

Zgodnie z niepisaną tradycją szwedzki Komitet Noblowski o swojej decyzji zwykł zawiadamiać nowych laureatów z prawdziwie skandynawską skromnością, dzwoniąc do nich o poranku. O przyznaniu Nagrody Nobla szczęśliwcy dowiadują się w najróżniejszych okolicznościach i o różnym czasie, gdyż godziny poranne w Sztokholmie na ogół nie odpowiadają tym samym porom dnia w innych miejscach globu. Nowo nagrodzeni zaskakiwani są na przykład na pokładzie samolotu lub podczas robienia prania. Bywają też wyrywani z głębokiego snu dobijaniem się do drzwi przez sąsiada, który przed chwilą również dowiedział się, że otrzymał to zaszczytne wyróżnienie i krzyczy: „Paul, tu Bob Wilson. […] Dostałeś Nagrodę Nobla. Próbują się z tobą skontaktować, ale nie mogą. Wygląda na to, że nie mają do ciebie numeru”¹.

Taka właśnie zabawna historia przydarzyła się dwóm przyjaciołom, a zarazem laureatom Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii w roku 2020 Paulowi Milgromowi oraz Robertowi Wilsonowi (obejrzeć ją można w serwisie YouTube).

W dniu ogłaszania zeszłorocznej Nagrody Nobla z fizyki, 5 października, słynny telefon od Thomasa Perlmanna, sekretarza Komitetu Noblowskiego rozdzwonił się w Princeton, Hamburgu i Rzymie. Odebrali go naukowcy zajmujący się zagadnieniami dotyczącymi klimatu: Japończyk Syukuro Manabe i Niemiec Klaus Hasselmann, a także włoski fizyk teoretyk Giorgio Parisi badający między innymi układy szkliste. Nagrodę przyznano „za przełomowy wkład w rozumienie złożonych układów fizycznych” – tak Szwedzka Królewska Akademia Nauk uzasadniła swoją decyzję. Mnie jednak zagadnienia, którymi interesują się nagrodzeni naukowcy, czyli klimat, a zatem pogoda oraz układy szkliste, w slangu fizyków zwane po prostu „szkłem”, uparcie kojarzą się z tytułem wielkiego przeboju zespołu Lombard „Szklana pogoda” brawurowo wykonywanym przez Małgorzatę Ostrowską.

Czy klimat oraz tajemnicze „układy szkliste”, których naturę postaram się za chwilę wyjaśnić, możemy uważać za układy złożone? I jaki jest związek owych „układów szklistych” ze szkłem? Ogólnie mówiąc, systemy złożone obejmują niezmiernie szeroką gamę zjawisk, w których ogromna liczba składników oddziałuje ze sobą w sposób nieuporządkowany. Tymi składnikami mogą być zarówno atomy, cząsteczki, neurony, białka, ale też gatunki zwierząt, ptaki w stadzie, ludzie w społeczeństwie… Bez wątpienia klimat, jego zmiany i ich przewidywanie oraz wpływ, jaki wywiera na niego działalność człowieka, należą do bardzo złożonych, a zarazem trudnych do opisania zagadnień. Układy szkliste rzeczywiście mają wiele wspólnego ze zwykłym szkłem, w którym sposób rozmieszczenia podstawowych budujących je elementów jest nieuporządkowany i przypomina rozmieszczenie cząsteczek w cieczy lub gazie. Każde szkło wykazuje tendencję do krystalizacji i tworzą się w nim niewielkie „kryształki”, które jednak bardzo szybko zanikają. Konkurencja procesów tworzenia się i rozpadu owych kryształków powoduje, że wiele szkieł nie zdoła skrystalizować nawet w nieprawdopodobnie długim czasie, porównywalnym z wiekiem wszechświata. Dobrym przykładem stanu szklistego jest niekrystaliczna „wata cukrowa” otrzymywana przez gwałtowne schłodzenie roztopionej masy cukrowej, podczas gdy przy bardzo powolnym chłodzeniu tej masy powstaje krystaliczny cukier.

Giorgio Parisi zajmował się właściwościami innych, ciekawych przedstawicieli rodziny układów szklistych jakimi są szkła spinowe. W tym przypadku nieporządek oraz rodzące się obszary uporządkowane związane są z ogromną liczbą spinów, które możemy utożsamiać z „mikroskopijnymi magnesami” rozmieszczonymi we wnętrzach ciał magnetycznych. Właściwości takich ciał są oczywiście bardzo złożone. Aby je zrozumieć, Giorgio Parisi użył specjalnego triku matematycznego tzw. metody repliki. Udowodnienie, że rozwiązanie, które zaproponował Parisi, jest poprawne, zajęło wiele lat. Wysiłek ten, podjęty przez francuskiego matematyka Michela Talagranda, według Yana Fyodorova, fizyka z King’s College London, „stworzył całe pole badań [zjawisk] prawdopodobieństwa” [²]. Inny z wieloletnich współpracowników noblisty, Juan Jesús Ruiz- Lorenzo z Uniwersytetu w Estremadura, wspomina, że Parisi „to osoba, która myśli bardzo szybko. […] Czasami nie pisze końca równania na tablicy. Nie możesz tego [końca] zobaczyć, ale on może.”².

Urodzony w Rzymie w 1948 roku Parisi ukończył fizykę na Uniwersytecie Sapienza w 1970 roku, wstępując w szeregi szkoły, której początki sięgają czasów Enrico Fermiego. „To było niezwykłe środowisko, zapewniające poziom wykształcenia nieporównywalny z żadną inną uczelnią [nawet] za granicą. To była awangarda”²– powiedział Parisi publiczności zgromadzonej na rzymskim uniwersytecie w dniu, w którym otrzymał Nagrodę Nobla. Swojej kariery naukowej Giorgio Parisi nie rozpoczął bynajmniej od badania układów szklistych. Początkowo zajmował się fizyką wysokich energii, pracując pod kierunkiem Nicola Cabibbo – wybitnego specjalisty w tej dziedzinie, który był „zdecydowanie najbardziej błyskotliwym teoretykiem w Rzymie w owym czasie”². Brał wtedy również udział w projekcie APE, związanym z superkomputerami służącymi do wykonywania obliczeń kwantowych. Owa różnorodność zainteresowań powoduje, że Parisi jest naukowcem bardzo wszechstronnym, a jego prace badawcze obejmują takie dziedziny, jak cząstki elementarne, fizyka ciała stałego i fizyka statystyczna oraz materiały nieuporządkowane. „Mam tendencję do jednoczesnej pracy nad różnymi tematami, bo żeby wpaść na pomysł, potrzeba czasu. Musisz przetrawić koncepcje”²– wyjaśnia mnogość swoich naukowych pasji Giorgio Parisi. Bogactwo podejmowanej przez niego tematyki zostało dostrzeżone również przez Komitet Noblowski, który podkreślił wkład laureata w „odkrycie wzajemnego oddziaływania nieporządku i fluktuacji w układach fizycznych od skali atomowej do planetarnej”.

W ostatnich latach Giorgio Parisi zainteresował się… sposobem lotu ogromnych stad szpaków, liczących nawet milion osobników (polecam film na YouTube). Dla Giorgia Parisiego „szpaki są interesujące, ponieważ wykonują bardzo szybkie ruchy w powietrzu. Poruszają się bardzo prosto, bardzo szybko, a robią to tysiące z nich. […] Jednym z problemów jest to, jak się komunikują, aby ten zbiorowy ruch był realizowany razem?”³. Stada szpaków „mogą wydawać się w ogóle nie związane ze szkłami spinowymi, ale jest w nich coś wspólnego. […] To, co je łączy i co jest bardzo interesujące to to, jak powstają złożone zachowania. Jest to temat powracający w fizyce i biologii, a większość badań, które przeprowadziłem, dotyczy tego: jak złożone zbiorowe zachowanie może powstać z elementów, z których każdy ma proste zachowanie.”³. Wyjaśnienie sposobu koordynacji lotu szpaków w wielkich stadach może być przełomem dla transportu lotniczego. Wystarczy tylko uświadomić sobie, jak wielkie problemy stwarza kontrola ruchu samolotów nad zatłoczonymi lotniskami. W przeciwieństwie do ludzi wspomaganych przez najnowsze urządzenia elektroniczne, szpaki nie mają z kontrolą lotu żadnych problemów!

Giorgio Parisi jest obecnie profesorem Uniwersytetu Sapienza w Rzymie oraz szóstym z kolei włoskim naukowcem, który zdobył Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki, po Guglielmo Marconim (1909), Enrico Fermim (1938), Emilio Segré (1959), Carlo Rubbii (1984) oraz Riccardo Giacconim (2002).

Na zakończenie tego artykułu przytoczę anegdotę również związaną z telefonami. Giorgio Parisi wspomina: „Zadzwonił do mnie Prezydent Mattarella, telefon odebrałem tylko przez przypadek, ponieważ zobaczyłem numer centrali Kwirynalskiej, którą znam.”⁴. Miało to miejsce zaraz po otrzymaniu przez naukowca Nagrody Nobla.

¹„Paul, it’s Bob Wilson,” Wilson says. „You’ve won the Nobel Prize. And so they’re trying to reach you, but they cannot. They don’t seem to have a number for you.”; LINK

² Nature Italy https://www.nature.com/articles/d43978-021-00122-6

³ PNAS 2006 103(21) 7945-7947; https://doi.org/10.1073/pnas.060311310

⁴ https://www.notizie.it/covid-il-nobel-parisi-fondamentale-finire-cicli-di-vaccinazione-io-ho-gia-prenotato-la-terza-dose/

foto: Quirinale.it

***

Interersują Cię włoscy naukowcy? Kliknij tutaj i przeczytaj więcej na ten temat.

Popularna Ryba – świat ryb na wyciągnięcie ręki

Tekst

Sebastiano Giorgi

-

29 kwietnia 2022

0

Zastanawialiście się kiedyś, dlaczego tak często mówi się, jak ważne jest zwiększenie ilości ryb w naszej diecie? Największą ich zaletą jest bogactwo kwasów omega-3, czyli wielonienasyconych kwasów tłuszczowych uznawanych za niezbędne człowiekowi. Spożycie kwasów omega-3, które znajdują się przede wszystkim w tłustych rybach, takich jak sardela, śledź, makrela, łosoś, sardynki, jesiotr, pstrąg oraz tuńczyk, jest ważne na przykład w zwalczaniu wysokiego poziomu triglicerydów, reumatoidalnego zapalenia stawów, depresji, choroby Alzheimera i innych form demencji, zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) oraz astmy. Do pozostałych pozytywnych cech ryb zalicza się: mniejszą zawartość cholesterolu w porównaniu z mięsem; wysoką zawartość soli mineralnych, takich jak sód, jod i wapń, znajdujących się przede wszystkim w rybach morskich; lepszą strawność w porównaniu z mięsem oraz obecność białek o wysokiej wartości biologicznej, czyli złożonych z aminokwasów prostych. Krótko mówiąc: jeśli kochacie siebie, jedzcie ryby!

Aby na stałe włączyć ryby do naszych nawyków żywieniowych, trzeba umieć ją przyrządzić, a przede wszystkim mieć szansę nabycia jej w zaufanym sklepie. Ostatnio znacznie wzrósł ogólny poziom zdolności kulinarnych, także za sprawą pandemii, która zatrzymała nas w domach na wiele miesięcy i zainspirowała do eksperymentowania z nowymi potrawami. Również od niedawna istnieje możliwość znalezienia świeżej ryby o poświadczonej jakości i pochodzeniu, dzięki otwarciu sklepu Popularna Ryba, prowadzonego przez kobiety, trzy polskie siostry zakochane w kuchni włoskiej. Historia sięga dzieciństwa, kiedy dziewczyny, spędzając ze swoją matką wakacje na plażach Adriatyku, odkrywały niezrównaną znakomitość włoskich dań przyrządzonych na bazie świeżych ryb.

,,To właśnie pragnienie jedzenia frittury, czyli smażonych owoców morza, lub makaronu z małżami (cozze, vongole), takich jak te, które przyrządza się we Włoszech, skłoniło nas do wejścia w tę branżę” – tłumaczy Magda, menedżerka Popularnej Ryby.

To była dobra decyzja, biorąc pod uwagę, że otwarty w lutym 2020 roku sklep szybko stał się popularnym punktem wśród kochających ryby warszawiaków i mieszkających lokalnie obcokrajowców. Cały asortyment rybny w tym: świeże ryby, żywe owoce morza, przetwory rybne i mrożonki są importowane bezpośrednio przez Popularną Rybę. Dostawy świeżych produktów z Włoch, Holandii, Norwegii, Hiszpanii jak i te z najdalszych zakątków świata, jak Nowa Zelandia, Alaska, Japonia, Wyspy Owcze, Wyspy Brytyjskie czy z Niemiec są realizowane 3 razy w tygodniu. Tak duża częstotliwość dostaw, jak i różnorodność importowanych produktów daje gwarancję najwyższej jakości i świeżości oferowanych produktów.

,,Kiedy kupuję ryby na różnych targach, nie patrzę na cenę lecz na jakość. Jest to wybór, który zawsze się opłaca i który docenili nasi klienci, ponieważ kupując u nas ryby są pewni tego, co otrzymują. Obecnie dużo naszych ryb jest sprzedawanych do dwóch najlepszych supermarketów ważnej sieci dystrybucyjnej, znajdujące się w Konstancinie i Wilanowie”.

Z biegiem czasu oferta Popularnej Ryby poszerzyła się i obecnie oprócz świeżych ryb i kilku gotowych dań, w tym tych pochodzących z tradycyjnej kuchni polskiej, znajduje się w niej również wiele produktów, głównie włoskich, takich jak makaron, oliwa, pomidory i wino, do wykorzystania w przepisach rybnych.

,,Nieustannie poszukuję nowych produktów i najlepszych dostawców z całego świata. Możliwości, które dają ryby są nieskończone, a kto odkrywa przyjemność ich przyrządzania, odkrywa świat! Teraz klienci zaczynają prosić nas o garum (antyczny sos z ryby), baccalà (suszonego solonego dorsza), bottargę (soloną, peklowaną ikrę rybną), a my chcemy zaspokoić ich potrzeby. Już 1 grudnia na stronie internetowej Popularnej Ryby, w zakładce „zamów online”, uruchomiony zostanie nasz internetowy sklep rybny o zasięgu ogólnopolskim. Wszystkie produkty dostępne w naszym stacjonarnym sklepie będzie można zamówić online z dostawą do domu. Dla Warszawy i okolic dostawy będą realizowane w ciągu 24 godzin od złożenia zamówienia albo tego samego dnia (tylko dostawa lokalna). Dla zamówień ogólnopolskich dostawy będą realizowane za pośrednictwem firm kurierskich, a okres oczekiwania na zamówienie będzie wydłużony do 48 godzin.”

Jak zmieniła się klientela od momentu otwarcia do dzisiaj?

Na początku klienci międzynarodowi, przede wszystkim Włosi i Hiszpanie, wyróżniali się, ponieważ kupowali różne gatunki ryb, owoców morza i skorupiaków, podczas gdy Polacy byli bardziej nieśmiali i nabywali głównie łososia oraz makrelę, czyli ryby, które znają. Ale teraz klienci zmienili swoje nastawienie, wielu z nich pytało się nas o rady jak przyrządzić rybę i odkryło, że jest to łatwiejsze od gotowania mięsa. Teraz kupują bez skrępowania każdy typ ryby. Zamknięcie w domach podczas pandemii również przyczyniło się do poświęcania większej ilości czasu kuchni, a więc także rozwijaniu umiejętności kulinarnych. Wielką nowością jest to, że dzisiaj jesteśmy gotowi przygotować niektóre dania na wynos. Jeśli więc przyjdziecie i poprosicie o sushi, fritturę bądź tatar, natychmiast przyrządzimy je w naszej kuchni, a jeszcze lepiej, jeśli zamówicie je wcześniej przez telefon. Tak więc w dzisiejszej przerwie obiadowej wielu, zamiast zwykłego burgera, zje tatar z tuńczyka lub fritturę”.

tłumaczenie pl: Dominika Leśniak
foto: Nel Gwiazdowska

***

Więcej o sklepie Popularna Ryba przeczytacie tutaj.
Interesuje Was kuchnia włoska? Ciekawostki, przepisy, historie i wiele innych znajdziecie tu.